Εκδότης Συνάψεις
Μετάφραση: Άννυ Σπυράκου

Σ’ αυτό το μικρό αλλά μεστό βιβλίο της, η αείμνηστη μεγάλη ελληνίστρια Ζακλίν ντε Ρομιγί (1913-2010) μοιράζεται μαζί μας κάτι που ανακάλυψε στα τελευταία χρόνια της ζωής της. Ήταν κάποιες, μετρημένες στα δάχτυλα, στιγμές της ζωής της που επανήλθαν τελείως απρόσμενα στη μνήμη της, αφήνοντάς την έκθαμβη. Αυτό γυρεύει να κατανοήσει μέσα από τις σελίδες του βιβλίου της. Μια μικρή εικόνα, μια απλή λέξη είναι ικανές να ξεδιπλώσουν αναμνήσεις και να αναβιώνουν ένα σβησμένο παρελθόν που ξαναζούμε ανασυνθέτοντάς το. Μέσα από τέτοια παραδείγματα, η Ζακλίν ντε Ρομιγί μας οδηγεί σε μια άλλη αντίληψη του χρόνου, την «αιωνιότητα» στην οποία αποφεύγει να δώσει μια θρησκευτική εξήγηση. Αρκείται να την ενσωματώσει στην ακλόνητη πεποίθηση που τη συνόδευσε σε όλη τη διάρκεια του μακρόχρονου βίου της και η οποία καθόρισε πολλές φορές τη στάση της: «Υπάρχει κάτι άλλο», γιατί, όπως μας λέει, φαίνεται «πως ό,τι ζούμε εγγράφεται ολόκληρο στο κινητό πλαίσιο του παρόντος και της γοργής εξέλιξής του, που λίγο ως πολύ προορίζεται στη λήθη, αλλά επίσης και σε ένα άλλο επίπεδο, στο οποίο κανονικά δεν έχουμε πρόσβαση και όπου διατηρούνται στο χρόνο εντυπώσεις που θεωρούμε φευγαλέες επειδή η άποψή μας για τα πράγματα δεν είναι πλήρης».

Παρουσίαση στα Νέα από τον Σ. Μαλαβάκη
Η «ερωμένη» του Θουκυδίδη

(...) Στα τελευταία χρόνια της ζωής της, όντας σχεδόν τυφλή, η Ρομιγί αφιερώνεται στον εσωτερικό της κόσμο και γράφει ή μάλλον υπαγορεύει μικρά κείμενα εκμυστηρεύσεων, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει το «Οταν η μνήμη αποκαλύπτει».

Στο στοχαστικό αυτό βιβλίο που εκδόθηκε έναν χρόνο πριν από τον θάνατό της, η γηραιά Ρομιγί καταδύεται στο παρελθόν της και ανακαλύπτει τις πύλες ενός άλλου κόσμου, την επιβεβαίωση πως κάτι άλλο υπάρχει: «Ανακαλύπτουμε πως υπάρχει κάτι άλλο από το να ζούμε χωρίς σκοπό. Εχουμε την ευχέρεια να υπακούσουμε σ' αυτή την εσωτερική παρόρμηση, προσανατολισμένη προς έναν κόσμο διαβλεπόμενο, εκθαμβωτικό, διαρκή... που βρίσκεται έξω από τον χρόνο. Πώς να τον ονομάσουμε αλλιώς παρά αιωνιότητα;», αναρωτιέται η ίδια.

Παρόλο που η χροιά των λόγων της είναι σχεδόν θρησκευτική, η Ρομιγί στο μυαλό της έχει τον Πλάτωνα και τη σπηλιά του, από όπου οι άνθρωποι, παρότι βρίσκονται αλυσοδεμένοι μέσα στο σκοτάδι, αγωνίζονται να δείξουν πως όσο ανερμάτιστη κι αν είναι η πορεία μας, κάπου «υπάρχει νόημα».

Διαβάστε όλη την παρουσίαση εδώ
Γράφει ο Σ. Μαλαβάκης,Τα Νέα (05.06.12)

Παρουσίαση στο Ποντίκι από τον Ξ. Μπρουντζάκη

Σε αυτό το βιβλίο της η σπουδαία ελληνίστρια ασχολείται με τις αναμνήσεις. Για την ακρίβεια, με τον τρόπο με τον οποίο αυτές αναδύονται από τα βάθη του προσωπικού - και πραγματικού - χρό­νου στην επιφάνεια δίχως αυτό να συνδέεται με κάποια συγκεκριμένη αφορμή ή με το περιεχόμε­νό τους. Πρόκειται για αναμνήσεις εντυπωσιακά αυθαίρετες, που μοιάζουν με ανακαλύψεις του χρόνου έτσι όπως εμφανίζονται στα τελευταία χρόνια του βίου της συγγραφέως. Στον σύντομο πρόλογό της, προσπαθώντας να απομονώσει αυ­τό το συγκεκριμένο είδος ανάμνησης, ξεκαθαρίζει πως δεν υπάρχει καμιά σύνδεση ή σχέση με την ανάμνηση του χαμένου χρόνου, όπως αριστουρ γη ματικά πραγματεύεται στο έργο του ο Προυστ. Στην περίπτωσή της έχουμε περιστατικά του δικού της ιστορικού χρόνου, τα οποία κάνουν την εμφάνισή τους στον παρόντα χρόνο με αφορμή μια μυρωδιά ή μια λέξη. Έτσι επαναβιώνεται το παρελθόν δημιουργώντας μια νέα αντίληψη του χρόνου και της «αθανασίας» του. Μια σειρά από ιστορίες του παρελθόντος, οι οποίες εμφανίστη­καν στην επιφάνεια του χρόνου, γίνονται η αφορ­μή έντονου προβληματισμού που, παρότι απο-φεύγει τη μεταφυσική θρησκευτική προσέγγιση, παραμένει στο σκεπτικό ότι πιθανόν να υπάρχει και κάτι άλλο σε αυτή την πολύπλοκη σχέση μας με τον χρόνο, που δεν κατανοούμε ή δεν μπορού­με να έχουμε μια πλήρη εικόνα του. Έτσι, πέρα από τον χρόνο με τον οποίο αναπτύσσουμε σχέ­σεις κατανόησης, μήπως υπάρχει κι ένας άλλος χρόνος που δεν τον αντιλαμβανόμαστε - ξένος, διαφορετικός;  

Το Ποντίκι
Γράφει ο Ξ. Μπρουντζάκης (13.07.12)
 

Παρουσίαση στο Βήμα από τον Α. Βιστωνίτη

«Ούτε οι μαρτυρίες ούτε η σκέψη έχουν νόημα εάν δεν αντλούν από την αλήθεια της εμπειρίας, όπως τη βίωσε η γερόντισσα που είμαι σήμερα». Ετσι καταλήγει η Ζακλίν ντε Ρομιγί στον πρόλογο του σύντομου αλλά άκρως ευαίσθητου βιβλίου της Οταν η μνήμη αποκαλύπτει. Ηταν 95 ετών όταν το έγραψε (το υπαγόρευσε, για την ακρίβεια) και κυκλοφόρησε το 2009, έναν χρόνο πριν από τον θάνατό της.

Με ασθενέστατη ακοή και σχεδόν τυφλή, εκείνη η φυσιογνωμία των ανθρωπιστικών επιστημών με το τεράστιο έργο πάνω στον αρχαιοελληνικό πολιτισμό, μας πρόσφερε τη δική της μικρή ποιητική του χρόνου όπως προκύπτει από την υπόσταση και την παρουσία των αναμνήσεων στη ζωή της. Αναμνήσεων από διαβάσματα, από μουσικά ακούσματα, από χώρους, σπίτια και δρόμους, από το σπίτι της στην Προβηγκία, από μια συνάντηση με συναδέλφους στο Τολέδο πριν από πολλά χρόνια, από στιγμές «έκστασης και θάμβους».

Η αλήθεια της εμπειρίας
Στις αναμνήσεις βρίσκεται η αλήθεια της εμπειρίας. Και πιο πολύ σε εκείνες που αναδύονται αιφνιδιαστικά για να μας θυμίσουν ότι η εσωτερική ζωή σε μεγάλο βαθμό δεν είναι παρά άθροισμα μικρών αναμνήσεων, μια γοητευτική εκδοχή της αιωνιότητας. Οι αναμνήσεις αντιπροσωπεύουν τη διάρκεια, αυτό «που ξεπερνά την άμεση πραγματικότητα» λέει η ίδια. Δεν είναι, επομένως, απλά αποτυπώματα του χρόνου, γι' αυτό και δεν επανέρχονται χωρίς σκιές. Δημιουργούν ένα πλαίσιο μεταγενέστερων εντυπώσεων επαναφέροντας παλιές αισθήσεις που προέρχονται από χρώματα, οσμές, συναισθήματα.
Εύλογα σε τέτοιες περιπτώσεις ανακαλεί κανείς τον Προυστ και το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο. Ωστόσο οι προθέσεις της Ρομιγί ήταν διαφορετικές. Οι αναμνήσεις της, με τη σεμνότητα που τις αναφέρει, είναι «ασήμαντες» και κατά κάποιον τρόπο τυχαίες. Μολονότι αναφέρονται στο παρελθόν, έχουν τη δύναμη να επιβάλλονται στο παρόν. Ξεπηδούν εντελώς απότομα και κατακλύζουν τον νου και τις αισθήσεις μας. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που, αναφερόμενη στην παιδική της ηλικία, λέει ότι «ήταν ακόμη εκείνο το τρομαγμένο κοριτσάκι». Γιατί η κοιτίδα της μνήμης βρίσκεται στην παιδική μας ηλικία, απ' όπου καταγόμαστε, καθώς έλεγε ο Εξυπερί. (...)

Διαβάστε όλη την παρουσίαση εδώ
Γράφει ο Α. Βιστωνίτης, Το Βήμα (09.09.12)