Η πάλη, η διαµάχη, ο αγώνας, η σύγκρουση και τελικά ο πόλεµος –κυριολεκτικά ή µεταφορικά– σηµάδεψαν και εξακολουθούν να σηµαδεύουν κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα που σχετίζεται µε την κρατική εξουσία. Αντικείµενο του βιβλίου είναι η µελέτη των βασικότερων κανόνων και µεθόδων που χρησιµοποιούνται στην πάλη για την κατάκτηση της κρατικής εξουσίας στο πολιτικό, στρατιωτικό όσο και σε άλλα επίπεδα. Από τον Σουν Τσου µέχρι τους Λένιν, Μάο και Κάστρο οι κανόνες αυτοί χρησιµοποιήθηκαν από τους αδύναµους –κάποτε και από τους δυνατούς– για την κατάκτηση της κρατικής εξουσίας.
Τι είναι η ανάληψη και η διατήρηση της πρωτοβουλίας; Πώς µπορεί κανείς να αποφύγει την ισχύ και να αξιοποιήσει την αδυναµία του αντιπάλου, να βρίσκει συµµάχους, να κατακερµατίζει τον εχθρό, να βελτιώνει το συσχετισµό δυνάµεων; Γιατί είναι κοµβικός ο ρόλος του λαϊκού παράγοντα, των ιδεών, της ηθικής υπεροχής; Μπορούν οι λαοί να κατακτήσουν την εξουσία στον 21ο αιώνα υπερνικώντας την τεχνολογική υπεροχή των ισχυρών; Αυτά είναι µερικά από τα θέµατα που θίγει το παρόν βιβλίο.
Διαβάστε εδώ την προδημοσίσευση του βιβλίου στην Εφημερίδα των Συντακτών (24/09/2025).
Ακούστε εδώ μια συζήτηση του συγγραφέα με τον Στέλιο Ελληνιάδη για την εκπομπή Ένα ντέφι που πάει παντούΣτο Κόκκινο 105.5 (15/12/2025) και εδώ μια συζήτηση με τον Χρήστο Ραφίκ Αμπντίν για την εκπομπή Ραδιοκοινότητες, Στο Κόκκινο (25/10/2025).
Παρουσίαση από τον Πέτρο Κατσάκο, rosa.gr Μια βαθιά ανάλυση για το πώς η εξουσία κατακτάται και διατηρείται,
από τον Σουν Τσου έως τον 21ο αιώνα της τεχνητής νοημοσύνης
Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, των αλγορίθμων και των υβριδικών πολέμων, η λέξη «εξουσία» μοιάζει πιο ρευστή και πολύπλοκη από ποτέ. Ο Δημήτρης Καλτσώνης, καθηγητής Θεωρίας του Κράτους και του Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, επιχειρεί με το νέο του βιβλίο «Η τέχνη του πολέμου για την εξουσία» να ανασυνθέσει τον διαχρονικό αγώνα για την κυριαρχία — πολιτική, ιδεολογική, στρατηγική. Αντλώντας από μια παράδοση που ξεκινά με τον Σουν Τσου και φτάνει έως τους Λένιν, Μάο και Κάστρο, το έργο επιχειρεί να απαντήσει στο πώς αποκτάται, διατηρείται και μετασχηματίζεται η εξουσία μέσα στους αιώνες. Η εξουσία ως πεδίο μάχης Ο τίτλος του βιβλίου είναι δηλωτικός της πρόθεσης: η εξουσία δεν είναι απλώς θεσμικό πλαίσιο ή τυπική διαδικασία, αλλά μια τέχνη πολέμου – ένας διαρκής αγώνας στρατηγικής και ισορροπίας. Ο Καλτσώνης αναζητά τους «κανόνες του παιχνιδιού» σε αυτόν τον αγώνα: πώς αναλαμβάνεται η πρωτοβουλία, πώς αποφεύγεται η σύγκρουση με την ανώτερη δύναμη, πώς οικοδομούνται συμμαχίες, πώς διαμορφώνονται ιδεολογικά ερείσματα.
Η ανάλυση προχωρά πέρα από τη στρατιωτική λογική. Ο συγγραφέας τονίζει ότι η πάλη για την εξουσία διεξάγεται εξίσου στο πεδίο των ιδεών, της ηθικής και της κοινωνικής νομιμοποίησης. Ο «λαϊκός παράγοντας» δεν αποτελεί παθητικό στοιχείο αλλά βασικό όπλο στη στρατηγική του ηγέτη. Με άλλα λόγια, ο πόλεμος για την εξουσία δεν είναι μόνο θέμα όπλων αλλά και αφηγημάτων – ποιος πείθει, ποιος εμπνέει, ποιος δίνει νόημα.
Από τον Σουν Τσου στη σύγχρονη κυριαρχία Η διαδρομή που προτείνει ο Καλτσώνης περνάει μέσα από διαφορετικά ιστορικά και ιδεολογικά πλαίσια. Ο Σουν Τσου γίνεται η αφετηρία μιας σκέψης που βλέπει τη στρατηγική ως διαχείριση των συσχετισμών, όχι απλώς των δυνάμεων. Από εκεί, ο συγγραφέας προχωρά στον Λένιν και τον Μάο – όπου η τέχνη του πολέμου μεταφράζεται σε τέχνη της πολιτικής επανάστασης. Στον Κάστρο, πάλι, βλέπει το παράδειγμα μιας επαναστατικής επιμονής, που αντλεί δύναμη από τη λαϊκή συμμετοχή και την προσαρμογή στις συνθήκες. Η επιλογή αυτών των προσώπων δεν είναι τυχαία. Για τον Καλτσώνη, αποτελούν παραδείγματα ηγεσίας που συνδυάζει στρατηγική οξυδέρκεια και ιδεολογική σταθερότητα. Δεν αναζητά απλώς ήρωες της Ιστορίας, αλλά πρότυπα μεθόδου: πώς σκέφτονταν, πώς υπολόγιζαν, πώς μετέτρεπαν την αδυναμία σε πλεονέκτημα. Στο επίκεντρο βρίσκεται η λογική της «μετατροπής του μειονεκτήματος σε όπλο» — μια διαχρονική αρχή κάθε πολιτικού αγώνα. Το βιβλίο, ωστόσο, δεν μένει στο παρελθόν. Ο Καλτσώνης μεταφέρει το βλέμμα στον 21ο αιώνα, όπου οι μορφές εξουσίας αποκτούν τεχνολογικά χαρακτηριστικά. Στο προδημοσιευμένο απόσπασμα που φιλοξενήθηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών (24/9/2025), σημειώνει ότι «ο αστυνομικός ή στρατιωτικός έλεγχος απαιτεί πάντοτε ανθρώπινη παρουσία· εκεί βρίσκεται η αχίλλειος πτέρνα της κυριαρχίας». Με αυτή τη φράση συμπυκνώνει ένα από τα πιο αιχμηρά ερωτήματα του βιβλίου: μπορούν οι λαοί να υπερβούν την τεχνολογική υπεροχή των ισχυρών;
Η απάντησή του είναι αισιόδοξη. Παρά την κυριαρχία των μηχανισμών ελέγχου, η ανθρώπινη συλλογικότητα παραμένει ο καθοριστικός παράγοντας. Το βιβλίο, έτσι, δεν είναι απλώς μια πραγματεία στρατηγικής, αλλά μια πολιτική διακήρυξη πίστης στην ανθρώπινη πράξη.
Μια μελέτη στρατηγικής με πολιτική καρδιά Αυτό που ξεχωρίζει το έργο είναι η σύζευξη στρατηγικής και ιδεολογίας. Ο συγγραφέας, γνωστός για την προσήλωσή του στη θεωρία του κράτους και τη μαρξιστική ανάλυση, επιχειρεί εδώ μια σύνθεση: δεν αντιμετωπίζει την εξουσία ως τεχνικό ζήτημα, αλλά ως ηθικοπολιτικό αγώνα. Η ηγεσία, υποστηρίζει, δεν είναι μόνο θέμα εξυπνάδας ή ευφυών κινήσεων, αλλά και αξιών — γιατί χωρίς ηθική υπεροχή, καμία στρατηγική δεν επιβιώνει.
Σε αυτό το πλαίσιο, το βιβλίο λειτουργεί σχεδόν σαν εγχειρίδιο για τη νέα πολιτική γενιά: όσους αναζητούν τρόπους να δράσουν μέσα σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον κυριαρχίας και πληροφορίας. Παράλληλα, απευθύνεται και σε εκείνους που βλέπουν τη στρατηγική όχι μόνο ως εργαλείο πολέμου, αλλά και ως μέθοδο κατανόησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς.
Η μεγαλύτερη δύναμη του έργου είναι η ικανότητά του να συνδυάζει διαφορετικά πεδία: πολιτική θεωρία, ιστορία, φιλοσοφία και στρατηγική σκέψη. Ο Καλτσώνης γράφει με σαφήνεια, χωρίς περιττή ακαδημαϊκή ορολογία, και δημιουργεί ένα κείμενο που ρέει ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη.
Ωστόσο, η ισχυρή ιδεολογική φόρτιση του βιβλίου ενδέχεται να λειτουργήσει διττά: από τη μια, προσδίδει πάθος και σαφή προσανατολισμό· από την άλλη, μπορεί να αποθαρρύνει αναγνώστες που αναζητούν πιο «ουδέτερη» ανάλυση. Επίσης, η εστίαση κυρίως σε ιστορικά επαναστατικά παραδείγματα αφήνει ανοιχτό το ερώτημα: πώς μεταφράζεται αυτή η «τέχνη του πολέμου» στις σημερινές δημοκρατίες, στις θεσμικές συγκρούσεις ή στα κινήματα χωρίς κεντρική ηγεσία;
Η επικαιρότητα ενός παλιού μαθήματος Παρά τους περιορισμούς αυτούς, το βιβλίο του Καλτσώνη είναι μια σημαντική συμβολή σε έναν διάλογο που σπανίζει στη σύγχρονη ελληνική βιβλιογραφία: τον διάλογο για τη φύση της εξουσίας, τη στρατηγική της αντίστασης και τη σημασία της πολιτικής ευφυΐας. Ανακαλεί ένα αρχαίο μάθημα – ότι η ισχύς δεν είναι απόλυτη, και ότι η αδυναμία μπορεί να μετατραπεί σε δύναμη, αν υπάρξει νους που ξέρει να σκέφτεται, να περιμένει και να ενεργεί.
Η «τέχνη του πολέμου για την εξουσία» δεν είναι, λοιπόν, ένα βιβλίο πολεμοχαρές. Είναι ένα βιβλίο πολιτικής εγρήγορσης. Μας θυμίζει ότι η εξουσία –είτε κρατική, είτε οικονομική, είτε πολιτισμική– δεν κατακτάται ούτε διατηρείται χωρίς στρατηγική. Και ότι σε κάθε εποχή, από τον Σουν Τσου έως τον 21ο αιώνα, το πεδίο της μάχης είναι, τελικά, ο ίδιος ο άνθρωπος.
Παρουσίαση από τον Τάσο Τσακίρογλου για την Εφημερίδα των Συντακτών Οδηγίες χρήσης για την Αριστερά
Το βιβλίο του Δημήτρη Καλτσώνη «Η τέχνη του πολέμου για την εξουσία: από τον Σουν Τσου στους Λένιν, Μάο, Κάστρο» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Τόπος είναι ένα απαραίτητο εργαλείο για όλα τα αριστερά κόμματα που θέλουν να διεκδικήσουν την εξουσία. Και αυτό γιατί μας θυμίζει ορισμένες ξεχασμένες από αυτά βασικές αρχές, ότι πρέπει να έχουν στρατηγικό στόχο και να είναι ευέλικτα στην εξέλιξη της ταξικής πάλης, προσαρμόζοντας την τακτική τους.
Το δεύτερο μέρος του τίτλου, «από τον Σουν Τσου, στους Λένιν, Μάο και Κάστρο», αναφέρεται στις μεθόδους που χρησιμοποίησαν οι συγκεκριμένοι για να φτάσουν στην τελική κατάκτηση της εξουσίας. Κατ’ αρχάς μας θυμίζει ο Καλτσώνης ότι «κατάκτηση της εξουσίας από την εργατική τάξη δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ρήξη, χωρίς επανάσταση». Μας λέει ότι η αντίθετη άποψη έχει αποδειχθεί επιστημονικά και ιστορικά αφελής. Η κυρίαρχη τάξη δεν έχει παραδώσει ποτέ και πουθενά την προνομιούχα θέση της χωρίς να δώσει έναν πολύπλευρο, σκληρό, παρατεταμένο και αιματηρό αγώνα.
Ο συγγραφέας υπογραμμίζει πως πρέπει από τα εργατικά κόμματα να υπάρχει ανάληψη και διατήρηση της πρωτοβουλίας. «Πώς μπορεί κάποιος ν’ αποφύγει την ισχύ και ν’ αξιοποιήσει την αδυναμία του αντιπάλου, να βρίσκει συμμάχους, να κατακερματίζει τον εχθρό, να βελτιώνει τον συσχετισμό δυνάμεων, γιατί είναι κομβικός ο ρόλος του λαϊκού παράγοντα, των ιδεών και της ηθικής υπεροχής; Μπορούν οι λαοί να κατακτήσουν την εξουσία στον 21ο αιώνα υπερνικώντας την τεχνολογική υπεροχή των ισχυρών; Αυτά είναι μερικά από τα θέματα που θίγει το παρόν βιβλίο» (από το οπισθόφυλλο).
Επίσης τα κόμματα που μιλάνε στο όνομα της εργατικής τάξης δεν πρέπει να φαντάζονται ότι η κατάκτηση της εξουσίας θα είναι μία και μοναδική πράξη, μία και μοναδική μάχη. Απαιτούνται καθημερινή δουλειά, διεκδικήσεις, απεργίες. Ο Καλτσώνης μάς θυμίζει ότι ιστορικά οι επαναστάσεις παίζουν τον ρόλο της ποιοτικής μεταβολής, αφού έχει προηγηθεί η ποσοτική συσσώρευση με ποικίλους αγώνες και μάχες.
Ενα στοιχείο που χαρακτηρίζει το εν λόγω βιβλίο είναι και τα ιστορικά παραδείγματα που φέρνει. Σε κάθε αρχή που προτείνει έχει και ένα παράδειγμα. Πότε με τον Λένιν, πότε με τον Μάο, πότε με τον Κάστρο, ενώ για τα καθ’ ημάς πότε με την Κατοχή, πότε με τον Εμφύλιο, πότε με την πτώση της χούντας κ.λπ.
Δίνει και μιαν άλλη «συμβουλή» στα κόμματα που μιλάνε στο όνομα της εργατικής τάξης: Ποτέ μην απειλείτε εάν δεν είστε σε θέση να υλοποιήσετε αυτή την απειλή. Λόγω της φύσης της ταξικής πάλης, θα ηττηθείτε.
Αλλη «συμβουλή» είναι αυτά να μην υπολογίζουν χωρίς τον ξενοδόχο: Και εδώ μας θυμίζει τον Λένιν, ο οποίος υπογράμμιζε: «Η αντίσταση της αστικής τάξης στην απαλλοτρίωση των προνομίων της είναι φυσικά αναπόφευκτη. Για να φτάσει η αντίσταση μέχρι τον εμφύλιο πόλεμο πρέπει να υπάρχουν ακόμη και κάποιες μάζες ικανές να πολεμήσουν».
Παράλληλα, ο Καλτσώνης μάς υπενθυμίζει μια τακτική της άρχουσας τάξης απέναντι στα λαϊκά κινήματα: «Ο κατά κανόνα μη ομολογημένος στόχος της διατήρησης του καπιταλιστικού κοινωνικοοικονομικού συστήματος και της αύξησης της εκμετάλλευσης υπηρετείται συχνά από μια πολιτική μικρών αλλαγών. Οι αστοί πολιτικοί χρησιμοποιούν τη μέθοδο της διολίσθησης και την απόκρυψη του τελικού στόχου και στις ενδοαστικές αντιθέσεις».
Εφ. Συντακτών, Τ. Τσακίρογλου (21/11/2025)
Ο καθηγητής και συγγραφέας Δημήτρης Καλτσώνης μιλάει στη Voria.gr με αφορμή το βιβλίο
«Η τέχνη του πολέμου για την εξουσία»
Οι βασικοί κανόνες της πολιτικής σύγκρουσης για την εξουσία και τα διδάγματα της ιστορίας επί του θέματος αποτελούν τα υλικά στα οποία βασίζεται το βιβλίο με τίτλο «Η Τέχνη του Πολέμου για την Εξουσία» και (τον εύγλωττο) υπότιτλο «Από τον Σουν Τσου στους Λένιν, Μάο, Κάστρο», του καθηγητή Θεωρίας Κράτους και Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Δημήτρη Καλτσώνη, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Τόπος».
Ο συγγραφέας σε 260 σελίδες αναλύει με τολμηρό τρόπο πώς οι αρχές της στρατιωτικής στρατηγικής εφαρμόζονται στην καθημερινή πολιτική πάλη για την κατάκτηση και διατήρηση της εξουσίας. Με αφορμή το βιβλίο ο κ. Καλτσώνης μίλησε στη Voria.gr για την οπτική με την οποία προσέγγισε το θέμα, αλλά και γιατί εν τέλει «η τέχνη του πολέμου» έχει άμεση εφαρμογή σε κάθε «μάχη» για την εξουσία και σήμερα, στην εποχή των αλγόριθμων και της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Κύριε Καλτσώνη, πώς συνδέονται η εξουσία και η τέχνη του πολέμου;
O αγώνας για την εξουσία χάνεται στα βάθη των αιώνων. Είναι και σήμερα παρών σε όλες τις πτυχές της πολιτικής ζωής, είτε το αντιλαμβάνεται ο μέσος άνθρωπος είτε όχι. Ο αγώνας αυτός διεξάγεται με βάση κάποιους κανόνες, κάποιες μεθόδους, τις οποίες οι άνθρωποι χρησιμοποιούν άλλοτε αυθόρμητα, άλλοτε συνειδητά ή μισο-συνειδητά. Η μελέτη αυτών των κανόνων αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής έρευνας και μελέτης, ενώ η εφαρμογή τους συνιστά «τέχνη», με την έννοια ότι η πραγματική ζωή είναι πάντοτε πολύ πιο ποικιλόχρωμη από τη θεωρία. Η εφαρμογή της συνδυάζεται με τη ρέουσα πραγματικότητα και απαιτεί επιπρόσθετα, εκτός από γνώση, φαντασία, διαίσθηση κ.ά.
Για ποιους λόγους επιλέξατε να συνδέσετε τον Σουν Τσου με τον Λένιν, τον Μάο και τον Κάστρο και όχι με άλλους ηγέτες;
Το έργο του αρχαίου Κινέζου φιλόσοφου και στρατιωτικού Σουν Τσου «Η τέχνη του πολέμου» είναι εμβληματικό. Διαβάζεται σε όλο τον πλανήτη, διδάσκεται σε σχολές Πολιτικών και Οικονομικών επιστημών και βέβαια σε Στρατιωτικές Σχολές ανά τον κόσμο. Η γοητεία του συνίσταται στο ότι με τον χαρακτηριστικό αποφθεγματικό κινεζικό τρόπο αποτυπώνει ευσύνοπτα τους βασικούς κανόνες διεξαγωγής του πολέμου. Από την άλλη οι Λένιν, Μάο και Κάστρο υπήρξαν σημαντικοί πολιτικοί και στρατιωτικοί ηγέτες που, ανεξάρτητα αν συμφωνεί ή όχι κανείς με τις ιδέες τους, κατόρθωσαν να διεξάγουν πολιτικές και στρατιωτικές συγκρούσεις με επιτυχία και μάλιστα παρά το γεγονός ότι στην αφετηρία οι κοινωνικο-πολιτικές δυνάμεις που εξέφραζαν χαρακτηρίζονταν από απόλυτη αδυναμία. Ήξεραν, δηλαδή, να χρησιμοποιήσουν τους κανόνες της τέχνης του πολέμου στην πολιτική και στρατιωτική σύγκρουση με τρόπο ώστε οι λαοί να περάσουν βαθμιαία από τη θέση της αδυναμίας στη θέση της δύναμης, από τη θέση της στρατηγικής άμυνας στη θέση της στρατηγικής επίθεσης και να κατανικήσουν κατά πολύ ισχυρότερους αντιπάλους. Δεν είναι τυχαίο ότι τα στρατιωτικά έργα του Μάο διδάσκονται όχι μόνο στην Κίνα αλλά και στις στρατιωτικές σχολές των ΗΠΑ.
Υπήρξαν κατά τον 20ό αιώνα, δίχως αμφιβολία, και άλλοι σημαντικοί ηγέτες αλλά οι συγκεκριμένοι ήταν, κατά την ανάλυσή μου, κορυφαίοι. Έχει επίσης ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι η λογική που διατρέχει το έργο του Σουν Τσουν ανευρίσκεται στους Λένιν, Μάο, Κάστρο. Ο Μάο γνώριζε το έργο του Σουν Τσου. Ο Λένιν και ο Κάστρο όχι. Η κατάκτηση της εξουσίας υπάγεται εξ’ ορισμού σε πολεμικούς κανόνες ή υπάρχουν εξαιρέσεις;
Δεν υπάρχουν κανόνες χωρίς εξαιρέσεις, με την έννοια ότι στη ζωή καλούμαστε να συνδυάσουμε σε άπειρες παραλλαγές αυτό που η θεωρητική γενίκευση συνοψίζει σε μερικές βασικές γραμμές. Ωστόσο, η διαπάλη για την εξουσία σε οποιοδήποτε επίπεδο, πολιτικό, κοινοβουλευτικό, διπλωματικό, στρατιωτικό διέπεται από τις ίδιες περίπου μεθόδους, οι οποίες όμως διαφοροποιούνται ανάλογα με την ειδικότερη κατάσταση. Το ποιος διεξάγει την πάλη, τι στόχους έχει κλπ. Ο δογματισμός είναι ο χειρότερος σύμβουλος.
Ποια είναι τα βασικότερα χαρακτηριστικά -ή αν προτιμάτε χαρίσματα- ενός ανθρώπου που διεκδικεί την εξουσία, δηλαδή ενός ηγέτη;
Αν μιλάμε για τους γνήσιους λαϊκούς ηγέτες, θα πρέπει να είναι η αγάπη για τον απλό καθημερινό άνθρωπο του λαού, η ικανότητά του να αφουγκράζεται τις ανάγκες και τις επιθυμίες του. Θα πρέπει να υπερασπίζεται τα συμφέροντα του λαού, των αδύναμων, ενάντια την καταπίεση των λίγων ισχυρών, ενάντια σε κάθε είδους προνόμια. Να είναι αδιάλλακτος εχθρός κάθε αδικίας. Θα πρέπει να είναι ακλόνητος στις αρχές, ξεκάθαρος στους στόχους του αλλά ευλύγιστος στις μεθόδους. Να έχει βαθιά γνώση της πραγματικότητας, να έχει τον νου του ανοιχτό στις αλλαγές της πραγματικότητας, να ακούει, να δρα συλλογικά, να μπορεί να συσπειρώνει τους ανθρώπους γύρω του και όχι να διχάζει. Να είναι αποφασιστικός στη δράση. Αν όμως μιλάμε για ηγέτες που υπηρετούν μια άδικη υπόθεση, εκεί επικρατεί το ψεύδος, η υποκρισία, η δολιότητα, η αναλγησία, η εξυπηρέτηση των συμφερόντων των λίγων σε βάρος της κοινωνίας.
Ποιο είναι το μεγαλύτερο και ενδεχομένως συχνότερο λάθος όσων διεκδικούν ή κατέχουν την εξουσία;
Η ψευδαίσθηση ότι τα ξέρουν όλα, η αλαζονεία ότι τα μπορούν όλα, η υπερβολική αυτοπεποίθηση, η υποτίμηση των αντιπάλων, αλλά και των συνεργατών.
Οι πολεμικές μέθοδοι για την κατάληψη της εξουσίας ισχύουν και στις σύγχρονες αστικές δημοκρατίες;
Με έναν τρόπο, ισχύουν. Γιατί και στις συνθήκες αυτές υπάρχει διαπάλη για την εξουσία, μόνο που είναι πιο ραφιναρισμένη, εξωτερικά εμφανίζεται πιο εκλεπτυσμένη. Υπάρχει διαπάλη ανάμεσα στα κόμματα εξουσίας, ανάμεσα σε αυτά και σε ανταγωνιστικά κόμματα και κινήματα που αμφισβητούν το σύστημα συνολικότερα. Υπάρχει διαπάλη μέσα στα κόμματα, ακόμη και στο εσωτερικό των κυβερνήσεων. Όλες αυτές οι συγκρούσεις ακολουθούν τις ίδιες πάνω κάτω μεθόδους, όπως ας πούμε την αρχή του αιφνιδιασμού του αντιπάλου ή την ανάγκη κατακερματισμού του. Στο βιβλίο δίνω αρκετά σχετικά παραδείγματα.
Συνέντευξη στον Γιώργο Μητράκη
για το voria.gr (21/12/2025)
Η τέχνη του πολέμου και η επανάσταση γράφει ο Δημήτρης Γρηγορόπουλος στο Πριν
Το βιβλίο του Δημήτρη Καλτσώνη Η τέχνη του πολέμου για την εξουσία αποτελεί μια ενδιαφέρουσα συμβολή στη συζήτηση που πρέπει να ανοίξει για τις μεθόδους και την τακτική στην πορεία προς την επαναστατική ανατροπή του καπιταλισμού και την ίδια την επανάσταση. Μπορούν οι λαοί να κατακτήσουν την εξουσία στον 21ο αιώνα υπερνικώντας την ισχύ και την τεχνολογική υπεροχή των ισχυρών;
Αντικείμενο του βιβλίου είναι ο προσδιορισμός και η μελέτη των βασικότερων κανόνων και μεθόδων που χρησιμοποιούνται στο πολιτικό, ιδεολογικό και στρατιωτικό επίπεδο για την κατάκτηση της κρατικής εξουσίας. Από τους Σουν Τσου μέχρι τους Λένιν, Μάο και Κάστρο, και πολλούς άλλους επαναστάτες, αυτοί οι κανόνες χρησιμοποιήθηκαν για την ανατροπή του εκμεταλλευτικού συστήματος. Ο αγώνας για την κρατική εξουσία χάνεται στα βάθη των αιώνων. Μετά τη διάσπαση των κοινωνιών σε αντιμαχόμενες τάξεις, εκμεταλλευτικές και εκμεταλλευόμενες, συγκρούσεις διεξάγονται για τον έλεγχο της εξουσίας και της οικονομίας από την κυρίαρχη εκμεταλλευτική τάξη, αλλά και σε διακρατικό επίπεδο για την υποταγή και εκμετάλλευση και άλλων κοινωνιών.
Ο συγγραφέας προσδιορίζει τους βασικούς όρους που είναι αναγκαίοι για τη νικηφόρα επικράτηση των επαναστατικών δυνάμεων συνολικά. Η πάλη για την εξουσία απαιτεί βασικές αρχές και προϋποθέσεις, που πρέπει οπωσδήποτε να εξασφαλιστούν.
Καταρχάς απαιτείται πνεύμα ενεργητικό και πρωτοβουλία. Η παθητική στάση, η αναμονή, η πολιτική δράση μόνο ως απάντηση στις πρωτοβουλίες του αντιπάλου οδηγούν με απόλυτη ακρίβεια στην ήττα. Ο Μάο σημείωνε σχετικά: «Ο επαναστατικός στρατός, που βουλιάζει στην αδράνεια και χάνει την πρωτοβουλία, αναγκάζεται από τον εχθρό να μείνει παθητικός και απειλείται να καταστραφεί. Ο επαναστατικός στρατός πρέπει να ξαναπάρει γρήγορα την πρωτοβουλία. Αν δεν το καταφέρει αυτό, βαδίζει αναπόφευκτα προς την ήττα».
Ο συγγραφέας τονίζει πως «οι αντικειμενικές συνθήκες εκμετάλλευσης από μόνες τους δεν αρκούν. Η αυθόρμητη διαμαρτυρία πρέπει να συναντήσει τη συνειδητή πράξη και πρωτοβουλία της επαναστατικής πρωτοπορίας». Ο Λένιν, επιπλέον, υπογράμμιζε πως η ανάληψη πρωτοβουλίας είναι αναγκαία, αλλά δεν επαρκεί, απαιτεί σχέδιο, αλλά και ευλυγισία στην εφαρμογή του. Η πρωτοβουλία δεν μπορεί να είναι δογματικά προσηλωμένη στο σχέδιο. Πρέπει να αναπροσαρμόζεται ανάλογα με τις αντικειμενικές και υποκειμενικές συνθήκες και εξελίξεις.
Επιπλέον, ο Λένιν υπογράμμιζε έντονα ότι για την επιτυχία της πολιτικής ή της στρατιωτικής δράσης «απαιτείται αποφασιστικότητα, ορμή και ταχύτητα». Η επίθεση ενάντια στον εχθρό πρέπει να είναι ενεργητικότατη και η εξέγερση να είναι, κατά το δυνατόν, ταυτόχρονη στην κοινωνία, με στόχο τη γρήγορη κλιμάκωση μιας πολιτικής ή στρατιωτικής σύγκρουσης, αν υπάρχουν, βέβαια, οι όροι. Από την άλλη όμως απαιτείται κι ευλυγισία, όταν η ταχύτητα και η ορμή δεν είναι ενδεδειγμένες, αλλά, αντιθέτως, ενδείκνυται αργόσυρτη δράση.
Στη διάρκεια της διεξαγωγής του αγώνα για την κατάκτηση της εξουσίας ενδέχεται να εμφανιστούν δύο παρεκκλίσεις: Η υπερβολικά παθητική στάση και, αντίθετα, η υπερβολική επιθετικότητα. Η παθητικότητα είναι συχνά καρπός μιας μη βαθύτερης κατανόησης της κατάστασης, η οποία δημιουργείται υπό το βάρος μεγάλων δυσκολιών, που απολυτοποιούνται και υπερεκτιμώνται, αλλά και από την επιδίωξη μιας ήρεμης ζωής ή από την υπερεκτίμηση των δυνάμεων του εχθρού. Επιπλέον, ένας μακρόχρονος και δυσβάστακτος αγώνας μπορεί να κουράσει και να πτοήσει τους αγωνιστές. Σε αυτή την περίπτωση επιβάλλεται η ανάπτυξη της αγωνιστικής συνείδησης αλλά και του μαχητικού πνεύματος, ώστε οι αγωνιστές να μην πτοούνται.
Από την πλευρά των αστικών δυνάμεων συνήθης είναι ο εκφοβισμός και ο αιφνιδιασμός των λαϊκών δυνάμεων. Πρόκειται για το λεγόμενο «δόγμα του σοκ», για να αιφνιδιαστεί και να αποθαρρυνθεί ο λαός. Επί παραδείγματι, ο σαρωτικός, γρήγορος και βίαιος τρόπος, με τον οποίον επιβλήθηκε η μνημονιακή νομοθεσία στην Ελλάδα απέβλεπε στην πρόκληση ενός σοκ, ώστε να αμβλυνθούν οι λαϊκές αντιδράσεις.
Επιπλέον, η αστική προπαγάνδα καταφεύγει σε ευρύτατα ψεύδη, δημαγωγικές υποσχέσεις ή και μικροπαροχές, για να εξαπατήσει τις λαϊκές μάζες.
Στη διεξαγωγή της ταξικής σύγκρουσης καθοριστική σημασία έχει ο ακριβής υπολογισμός του συσχετισμού των δυνάμεων, χωρίς την υπερεκτίμηση ή και την υποτίμησή του.
Ο Λένιν υπογράμμιζε ιδιαίτερα την ανάγκη ενός αυστηρά αντικειμενικού υπολογισμού των ταξικών δυνάμεων, ώστε οι αγωνιστικές δυνάμεις να μην πτοούνται απ’ την υπερεκτίμηση των δυνάμεων του ταξικού εχθρού, όπως τις προβάλλει αυτός, ούτε όμως και να εκλαμβάνουν την επιθυμία τους και την ιδεολογικοπολιτική τους αντίληψη, ως αντικειμενική πραγματικότητα. Γιατί και στις δύο περιπτώσεις οι επαναστάτες διαμορφώνουν λανθασμένες αντιλήψεις, όπως επιδιώκει ο ταξικός εχθρός για να τους αποτρέψει από την ορθή και ρεαλιστική αγωνιστική επιλογή, που οδηγεί στην επαναστατική νίκη.
εφημερίδα Πριν (φύλλο 31 Ιανουαρίου – 1 Φεβρουαρίου 2026)
γράφει ο Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Παρακολουθήστε την παρουσίαση του βιβλίου στο GUSTAV ATHENS (Τρίτη 11 Νοεμβρίου 2025). Ομιλητές: Δημήτρης Αλευρομάγειρος, στρατηγός ε.α., Θανάσης Αυγερινός, δημοσιογράφος, Κώστας Ήσυχος, τ. αναπλ. υπουργός Άμυνας και ο συγγραφέας. Συντονισμός: Λαμπρινή Θωμά, δημοσιογράφος.
Συνέντευξη του συγγραφέα στο Militaire News
Η πάλη, η διαμάχη, ο αγώνας, η σύγκρουση και τελικά ο πόλεμος κυριολεκτικά ή μεταφορικά σημάδεψαν και εξακολουθούν να σημαδεύουν κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα που σχετίζεται με την κρατική εξουσία.
Ο επίκουρος καθηγητής Θεωρίας Κράτους και Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήµιο, υπογράφει το βιβλίο με τίτλο «Η τέχνη του πολέμου για την εξουσία. Από τον Σουν Τσου στους Λένιν Μάο Κάστρο» από τις εκδόσεις Τόπος.
Αντικείμενο του βιβλίου είναι η μελέτη των βασικότερων κανόνων και μεθόδων που χρησιμοποιούνται στην πάλη για την κατάκτηση της κρατικής εξουσίας στο πολιτικό, στρατιωτικό όσο και σε άλλα επίπεδα. Από τον Σουν Τσου μέχρι τους Λένιν, Μάο και Κάστρο οι κανόνες αυτοί χρησιμοποιήθηκαν από τους αδύναμους κάποτε και από τους δυνατούς για την κατάκτηση της κρατικής εξουσίας.
Τι είναι η ανάληψη και η διατήρηση της πρωτοβουλίας; Πως μπορεί κανείς να αποφύγει την ισχύ και να αξιοποιήσει την αδυναμία του αντιπάλου, να βρίσκει συμμάχους, να κατακερματίζει τον εχθρό, να βελτιώνει το συσχετισμό δυνάμεων; Γιατί είναι κομβικός ο ρόλος του λαϊκού παράγοντα, των ιδεών, της ηθικής υπεροχής; Μπορούν οι λαοί να κατακτήσουν την εξουσία στον 21ο αιώνα υπερνικώντας την τεχνολογική υπεροχή των ισχυρών;
Προσθήκη στο καλάθι
