Εξώφυλλο & Δελτίο τύπου

1η Έκδοση: Νοέμβριος 2025

Παρουσίαση του βιβλίου την Τρίτη 16 Δεκεμβρίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Δείτε την πρόσκληση εδώ.

Το βιβλίο Στέγαση και παιδική προστασία αναδεικνύει τη βαθιά σύνδεση μεταξύ κοινωνικής πολιτικής και παιδικής ευημερίας, εστιάζοντας στις στεγαστικές παρεμβάσεις για τα παιδιά που στερούνται οικογενειακής υποστήριξης. Μέσω μιας εμπεριστατωμένης ανάλυσης, εξετάζονται τόσο οι παραδοσιακές προσεγγίσεις στέγασης ευάλωτων παιδιών, όπως τα ιδρύματα, όσο και οι σύγχρονες πολιτικές εναλλακτικής φροντίδας, όπως η αναδοχή, η τεκνοθεσία και οι δομές ημιαυτόνομης διαβίωσης.

Η παιδική προστασία στην Ελλάδα παραμένει εγκλωβισμένη σε ιδρυματικές μορφές στεγαστικής μέριμνας, παρότι αυτές θεωρούνται αναχρονιστικές, αναποτελεσματικές και κακοποιητικές. Αναπόφευκτα, εξακολουθεί να αποκλίνει από τις σύγχρονες στεγαστικές προσεγγίσεις που προάγουν την οικογενειακή και κοινοτική διαβίωση.

Με την αξιοποίηση ερευνητικών δεδομένων, το βιβλίο αναδεικνύει την ελλειμματική ανάπτυξη των πολιτικών εναλλακτικής φροντίδας, καθώς και την επικοινωνιακή κατάχρησή τους από τις εγχώριες κυβερνήσεις, οι οποίες τις επικαλούνται χωρίς στην πραγματικότητα να τις εφαρμόζουν. Σκιαγραφώντας τις σύγχρονες διεθνείς πρακτικές, κατατίθεται μια κριτική αποτίμηση του ελληνικού συστήματος παιδικής προστασίας. Υπό αυτό το πρίσμα διατυπώνεται η αναγκαιότητα στρατηγικής μετάβασης από την ιδρυματική στέγαση σε στεγαστικές πολιτικές που υπηρετούν την ισότητα της αφετηρίας και ενθαρρύνουν ένα σχέδιο αξιοβίωτης ζωής βασισμένο στην κοινωνική συμμετοχή.

***

Δείτε περισσότερα βιβλία του συγγραφέα:

    

Ακούστε εδώ  μια συζήτηση του συγγραφέα στην εκπομπή Νόστιμον Ήμαρ (10/12/2025).

Γράφει η Δήμητρα Αθανασοπούλου για την Εφημερίδα Συντακτών
Ποια εστία για τα ευάλωτα παιδιά;
Γιατί η παιδική προστασία στην Ελλάδα παραμένει εγκλωβισμένη σε ιδρυματικές μορφές στεγαστικής μέριμνας; Τι σημαίνει το παιδί για την ελληνική Πολιτεία;

(...) Στην Ελλάδα, η παιδική προστασία παραμένει εγκλωβισμένη σε ιδρυματικές μορφές στεγαστικής μέριμνας, παρότι αυτές θεωρούνται αναχρονιστικές, αναποτελεσματικές και κακοποιητικές, με αποτέλεσμα να εξακολουθεί να αποκλίνει από τις σύγχρονες στεγαστικές προσεγγίσεις που προάγουν την οικογενειακή και κοινοτική διαβίωση, όπως αναφέρει ο Νίκος Κουραχάνης στο τελευταίο του βιβλίο «Στέγαση και παιδική προστασία. Η ψευδεπίγραφη αποϊδρυματοποίηση» (εκδόσεις Τόπος). Το βιβλίο, που σκιαγραφεί τις σύγχρονες διεθνείς πρακτικές, αποτελεί μια πολύτιμη κριτική αποτίμηση του ελληνικού συστήματος παιδικής προστασίας, θίγοντας τη βαθιά σύνδεση μεταξύ κοινωνικής πολιτικής και παιδικής ευημερίας και αναδεικνύοντας την ελλειμματική ανάπτυξη των πολιτικών εναλλακτικής φροντίδας, καθώς και την επικοινωνιακή κατάχρησή τους από τις εγχώριες κυβερνήσεις, οι οποίες τις επικαλούνται χωρίς στην πραγματικότητα να τις εφαρμόζουν.

Τι σημαίνει το παιδί για την ελληνική Πολιτεία;
Με ψυχαναλυτικούς και βιοπολιτικούς όρους, το παιδί και ο έφηβος στην ελληνική Πολιτεία και κοινωνία δεν είναι απλώς ηλικιακές κατηγορίες αλλά είναι φορτωμένοι με προσδοκίες, επιθυμίες και φαντασιώσεις. Η παιδική προστασία στην Ελλάδα –όπως και στις περισσότερες χώρες της Δύσης– λειτουργεί ως κλασικός βιοπολιτικός μηχανισμός: ένα σύνολο θεσμών, κανόνων και πρακτικών που στόχο έχουν να «προστατέψουν τη ζωή» των ανηλίκων αλλά ταυτόχρονα να τη διαχειριστούν και να τη ρυθμίσουν. Μήπως ένα παιδί σε φτώχεια θεωρείται ευάλωτο κυρίως γιατί «αποκλίνει από την προσδοκώμενη κανονικότητα» του παιδικού βιώματος;

Παρόλο όμως που η στέγαση αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις παράγοντες για τη διαμόρφωση της παιδικής ευημερίας, καθώς συνδέεται άμεσα με την υγεία, την ασφάλεια, την ανάπτυξη και την κοινωνική ενσωμάτωση των παιδιών, η Ελλάδα παραδοσιακά χαρακτηρίζεται από την επικράτηση της ιδρυματοκεντρικής προσέγγισης στον τομέα της παιδικής προστασίας, όπου η τοποθέτηση ευάλωτων παιδιών και εφήβων σε μαζικές δομές ιδρυμάτων αποτέλεσε την κύρια μορφή στεγαστικής μέριμνας, όπως αναφέρεται στο βιβλίο. Την ίδια στιγμή, πολιτικές εναλλακτικής φροντίδας, όπως η ανάδοχη φροντίδα, η υιοθεσία και οι δομές ημιαυτόνομης διαβίωσης, είναι παραγκωνισμένες παρόλο που η ιδρυματοκεντρική προσέγγιση έχει αποδειχθεί αναποτελεσματική, αναχρονιστική και κακοποιητική. Βάσει της ψυχαναλυτικής σκέψης, ένα παιδί σε ίδρυμα βρίσκεται σε μια ενδιάμεση ζώνη, χωρίς μητρική/πατρική φιγούρα, χωρίς σταθερό πρόσωπο φροντίδας, άρα χωρίς «Αλλο» που να το υποδέχεται στο συμβολικό. Αυτό δημιουργεί ένα παιδί που ανήκει στο κράτος, όχι σε μια σχέση. Από βιοπολιτική σκοπιά: η ιδρυματική φροντίδα είναι μορφή ελέγχου του πληθυσμού, δηλαδή επιτρέπει στο κράτος να «συγκεντρώνει» παιδιά εκτός κανονικότητας. Τα ιδρύματα παιδικής προστασίας συχνά λειτουργούσαν ως απομονωμένοι χώροι εγκλεισμού, αντί να αποτελούν μηχανισμούς κοινωνικής συμπερίληψης. Τα παιδιά που μεγάλωναν σε αυτά τα περιβάλλοντα στερούνταν της ατομικής φροντίδας και της συναισθηματικής ασφάλειας που προσφέρει ένα οικογενειακό πλαίσιο, γεγονός που είχε σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική και κοινωνική τους ανάπτυξη. 

Ο συγγραφέας υπογραμμίζει την αναγκαιότητα στρατηγικής μετάβασης από την ιδρυματική στέγαση σε στεγαστικές πολιτικές. Ο Ν. Κουραχάνης μιλά για τα αδιέξοδα του οικογενειοκεντρικού καπιταλισμού, για το πώς το ιδρυματοκεντρικό μοντέλο που επικράτησε για δεκαετίες στην Ελλάδα διαιωνίζει παθογένειες, εγκλωβίζοντας τα ευάλωτα παιδιά σε έναν φαύλο κύκλο ιδρυματοποίησης, με τη μακροχρόνια παραμονή τους σε αυτά να έχει επιζήμιες επιπτώσεις στην ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη. Επισημαίνει δε πως οι δομές ημιαυτόνομης διαβίωσης δεν πρέπει να είναι απλά χώροι διαμονής, αλλά ζωντανά κύτταρα ανάπτυξης επαγγελματικών και κοινωνικών δεξιοτήτων, όπου οι νέοι μαθαίνουν να διαχειρίζονται τα οικονομικά τους, να βρίσκουν δουλειά και να ενσωματώνονται στην κοινωνία.

Στο τελευταίο κεφάλαιο τονίζει την ανάγκη μετάβασης από το παραδοσιακό, ιδρυματικό μοντέλο φροντίδας σε πιο σύγχρονες και εξατομικευμένες προσεγγίσεις, όπως η αναδοχή, η υιοθεσία και η ημιαυτόνομη διαβίωση, οι οποίες προωθούν τη σταθερότητα και την κοινωνική ενσωμάτωση των παιδιών σε ένα οικογενειακό περιβάλλον. Γιατί αν γλιτώσει το παιδί, υπάρχει ελπίδα.

_{Δείτε το άρθρο εδώ
Εφ. Συντακτών
Δήμητρα Αθανασοπούλου (07/12/2025)}

Γράφει η Δέσποινα Καρασάββα για την Αυγή 
Το κόστος της αδράνειας και η αλήθεια για την παιδική στέγαση 
«Αποϊδρυματοποίηση» και πολιτική πράξη - Με αφορμή το βιβλίο του Ν. Κουραχάνη «Στέγαση και παιδική προστασία - Η ψευδεπίγραφη αποϊδρυματοποίηση»

Είναι η Ελληνική Πολιτεία έτοιμη να δώσει πραγματικές απαντήσεις για τα παιδιά που έχει αναλάβει τη φροντίδα τους; Αυτό είναι το κεντρικό ερώτημα που θέτει ο Νίκος Κουραχάνης στο νέο του βιβλίο «Στέγαση και παιδική προστασία - Η ψευδεπίγραφη αποϊδρυματοποίηση» από τις εκδόσεις Τόπος. Το έργο δεν είναι μια απλή μελέτη, είναι ένα τεκμηριωμένο κριτήριο για το πώς η κοινωνική πολιτική αδυνατεί να μετατρέψει την «αποϊδρυματοποίηση» από όραμα σε ουσιαστική πράξη.
Ο Ν. Κουραχάνης σωστά επισημαίνει πως η στέγαση των ευάλωτων παιδιών δεν είναι ένα ζήτημα διαχείρισης κτηρίων αλλά ζήτημα κατασκευής ζωών. Τα παιδιά χρειάζονται σταθερότητα, ασφάλεια και ισχυρούς συναισθηματικούς δεσμούς. Η χρόνια ιδρυματοκεντρική προσέγγιση που επικράτησε στην Ελλάδα επί δεκαετίες λειτούργησε ως φαύλος κύκλος εγκλωβισμού αντί να προσφέρει αυτές τις θεμελιώδεις ανάγκες.

Στις σελίδες του βιβλίου αναδεικνύεται η μεγάλη αντίφαση: ενώ μιλάμε για μετάβαση σε κοινοτικές μορφές φροντίδας, οι μηχανισμοί αναδοχής και υιοθεσίας παραμένουν αργοί και γραφειοκρατικοί. Οι δομές ημιαυτόνομης διαβίωσης για τους εφήβους, κρίσιμες για την ομαλή τους ενηλικίωση, λειτουργούν συχνά ως επισφαλείς λύσεις, εξαρτώμενες από αποσπασματικές χρηματοδοτήσεις. Αυτό υποδηλώνει μια σημαντική ανεπάρκεια του συστήματος να ανταποκριθεί στις σύγχρονες ανάγκες.

Ο συγγραφέας υπενθυμίζει με αυστηρότητα πως οι πολιτικές στέγασης για τα παιδιά πρέπει να λειτουργούν ως πλήρες δίχτυ ασφαλείας και όχι ως ελάχιστη υποχρέωση. Η αλλαγή κρίνεται επείγουσα και όχι προαιρετική, ιδιαίτερα για τα πολύ μικρά παιδιά, για τα οποία ο δεσμός με μια οικογενειακή μορφή φροντίδας είναι καθοριστικός για την ψυχοσυναισθηματική τους ανάπτυξη.

Το βιβλίο του Ν. Κουραχάνη δεν αφήνει περιθώρια για επικοινωνιακές υπεκφυγές. Είναι μια πρόσκληση προς την ελληνική κοινωνία και την Πολιτεία να αναλάβουν τις ευθύνες τους, να χρηματοδοτήσουν επαρκώς τις δομές και να δώσουν στα ευάλωτα παιδιά την ευκαιρία να μεγαλώσουν σε χώρους που τους προσφέρουν αξιοπρέπεια και ένα πραγματικά όμορφο μέλλον.

«Γιατί αν γλιτώσει το παιδί, υπάρχει ελπίδα».

_{Η Δέσποινα Καρασάββα είναι φοιτήτρια μεταπτυχιακού στο ΕΚΠΑ
Αυγή, 16/12/2025}

Νίκος Κουραχάνης στο Documento: Το ίδρυμα δεν μπο­ρεί να θεω­ρη­θεί λύση
συνέντευξη στον Δημήτρη Κούλαλη
Ο ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής στο Πάντειο Πανε­πι­στήμιο ανα­φέρε­ται στην απου­σία πολι­τι­κών αποϊδρυ­μα­το­ποίη­σης και την έλλειψη πραγ­μα­τι­κής κρα­τι­κής μέρι­μνας για τα παι­διά.

Η παι­δική προ­στα­σία στην Ελλάδα παρα­μένει εγκλω­βι­σμένη σε ιδρυ­μα­τι­κές μορ­φές στε­γα­στι­κής μέρι­μνας παρά την επι­στη­μο­νικά απο­δε­δειγ­μένη κακο­ποι­η­τική επίδραση αυτής της πολι­τι­κής στα παι­διά. Η αποϊδρυ­μα­το­ποίηση, παρότι δια­κη­ρύσ­σε­ται, αγνο­είται, προ­σφέρο­ντας χώρο σε «φιλάνθρω­πους» να δείξουν την… ευαι­σθη­σία τους χωρίς έλεγχο. Ετσι απο­κα­λύπτε­ται ότι το ελλη­νικό κράτος αντι­με­τω­πίζει το παιδί ως μια «θεσμικά παρα­με­λη­μένη υπόσταση». Μιλήσαμε για το θέμα με τον Νίκο Κου­ρα­χάνη, ανα­πλη­ρωτή καθη­γητή στο Πάντειο Πανε­πι­στήμιο, με αφορμή και την κυκλο­φο­ρία του βιβλίου του «Στέγαση και παι­δική προ­στα­σία. Η ψευ­δε­πίγραφη αποϊδρυ­μα­το­ποίηση» (εκδ. Τόπος).

Τι σημαίνει «παιδί» για το ελλη­νικό κράτος σήμερα;
Στο επίπεδο του επίση­μου λόγου το παιδί παρου­σιάζε­ται ως ύψι­στη κοι­νω­νική αξία και ως φορέας «ίσης αφε­τη­ρίας», σύμ­φωνα με τη φιλε­λεύθερη λογική της ισότη­τας των ευκαι­ριών κατά το σημείο εκκίνη­σης της ζωής των ανθρώ­πων. Το κράτος επι­κα­λείται διαρ­κώς την προ­στα­σία της παι­δι­κής ηλι­κίας, επεν­δύο­ντας σε μια ρητο­ρική που απο­σπά κοι­νω­νική συναίνεση και ηθική νομι­μο­ποίηση. Ωστόσο αυτή η ρητο­ρική καταρ­ρέει όταν μετα­φε­ρθούμε στο επίπεδο της υλι­κής πραγ­μα­τι­κότη­τας και της εφαρ­μο­σμένης κοι­νω­νι­κής πολι­τι­κής. Στην πράξη το παιδί στο ελλη­νικό κράτος δεν αντι­με­τω­πίζε­ται ως ενιαίο υπο­κείμενο δικαι­ω­μάτων, αλλά ως μια κατα­κερ­μα­τι­σμένη, διοι­κη­τικά δια­σπα­σμένη και θεσμικά παρα­με­λη­μένη υπόσταση. Δεν υπάρ­χει ενιαίο χαρ­το­φυ­λάκιο παι­δι­κής προ­στα­σίας, ούτε ένας κεντρι­κός μηχα­νι­σμός στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού. Οι αρμο­διότη­τες δια­χέο­νται σε πέντε ή έξι δια­φο­ρε­τικά υπουρ­γεία, με ελάχι­στο έως ανύπαρ­κτο συντο­νι­σμό, επι­κα­λύψεις αρμο­διο­τήτων, αντι­φα­τι­κές πολι­τι­κές προ­τε­ραιότη­τες και σοβα­ρές λει­τουρ­γι­κές ανε­πάρ­κειες. Το απο­τέλε­σμα είναι ένα σύστημα που αδυ­να­τεί να δει το παιδί ολι­στικά, να χαρ­το­γρα­φήσει τις ανάγκες του σε βάθος χρόνου και να σχε­διάσει συνε­κτι­κές παρεμ­βάσεις. Το πεδίο της στέγα­σης των ευάλω­των παι­διών, που απο­τε­λεί τον κεντρικό άξονα του βιβλίου, είναι απο­λύτως ενδει­κτικό αυτής της θεσμι­κής διάλυ­σης.

Ποιο είναι το πλαίσιο της παι­δι­κής προ­στα­σίας – πρόνοιας σήμερα στη χώρα μας;
Το σημε­ρινό πλαίσιο χαρα­κτη­ρίζε­ται από μια βαθιά αντίφαση: ενώ σε επίπεδο λόγου κυριαρ­χεί η ρητο­ρική της «αποϊδρυ­μα­το­ποίη­σης», στην πράξη το σύστημα παρα­μένει απο­λύτως ιδρυ­μα­το­κε­ντρικό. Το κράτος εξα­κο­λου­θεί να αντι­με­τω­πίζει τη στέγαση των ευάλω­των παι­διών ως ζήτημα μαζι­κής δια­χείρι­σης (ή συσκότι­σης) περιτ­τών πλη­θυ­σμών και όχι ως υπόθεση εξα­το­μι­κευ­μένης φρο­ντίδας και κοι­νω­νι­κής έντα­ξης. Οπως ανα­λύω εκτε­νώς στο βιβλίο, τα ιδρύματα λει­τουρ­γούν ιστο­ρικά ως μηχα­νι­σμοί απόσυρ­σης της κρα­τι­κής ευθύνης. Είναι κακο­ποι­η­τικά όχι μόνο λόγω των συνθη­κών δια­βίω­σης, αλλά κυρίως επειδή στε­ρούν από το παιδί τη δυνα­τότητα να συγκρο­τήσει σχέσεις, δεσμούς και ταυ­τότητα μέσα στην κοι­νότητα. Παρά τη διε­θνή τεκμη­ρίωση για τις βλα­πτι­κές συνέπειες του ιδρυ­μα­τι­σμού, το ελλη­νικό κράτος επι­μένει να τον ανα­πα­ράγει, συχνά μέσω της μετα­κύλι­σης της φρο­ντίδας σε ΜΚΟ, φιλα­νθρω­πι­κούς και εκκλη­σια­στι­κούς φορείς. Τα παρα­δείγ­ματα εκκλη­σια­στι­κών οργα­νώ­σεων που εξε­τάζει η Δικαιο­σύνη είναι ενδει­κτικά.

Οι εναλ­λα­κτι­κές μορ­φές φρο­ντίδας –ανα­δοχή, υιο­θε­σία, ημιαυ­τόνομη δια­βίωση– προ­βάλ­λο­νται επι­κοι­νω­νιακά ως μεταρ­ρύθμιση, όμως στην πράξη παρα­μένουν συνει­δητά υπο­χρη­μα­το­δο­τη­μένες και μειο­ψη­φι­κές. Χρη­σι­μο­ποιούνται από την κυβέρ­νηση κυρίως ως μέσο επίδει­ξης ενός ψευ­δε­πίγρα­φου ενδια­φέρο­ντος αποϊδρυ­μα­το­ποίη­σης παρά ως δράσεις που επι­κε­ντρώ­νο­νται πραγ­μα­τικά προς μια τέτοια κατεύθυνση. Εξού και ο τίτλος του βιβλίου. Αυτό όμως δεν είναι ατύχημα· συν­δέε­ται με υλικά και θεσμικά συμ­φέρο­ντα που ευνο­ούνται από τη διαι­ώ­νιση της ιδρυ­μα­τι­κής λογι­κής. (...) 

_{Διαβάστε τη συνέχεια εδώ
Documento, Δημήτρης Κούλαλης (30/12/25)}

Με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου του Νίκου Κουραχάνη Στέγαση και Παιδική Προστασία. Η Ψευδεπίγραφη Αποϊδρυματοποίηση (εκδόσεις Τόπος), το Εργαστήριο Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου διοργάνωσε την επιστημονική ημερίδα με τίτλο: Στέγαση και Παιδική Προστασία στην Ελλάδα: Τα αδιέξοδα της Ιδρυματοκεντρικής Προσέγγισης και η Προοπτική μιας Πραγματικής Αποϊδρυματοποίησης.
Ομιλητές: Βασίλης Ιωακειμίδης (Καθηγητής, Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Εργασίας, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής), Ιωάννα Κουβαριτάκη (Δικηγόρος, Ειδική Επιστήμονας στον Συνήγορο του Πολίτη στον Κύκλο Δικαιωμάτων του Παιδιού), Γιώργος Νικολαΐδης (Ψυχίατρος, Διευθυντής Διεύθυνσης Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού). Την συζήτηση συντονίζει η δημοσιογράφος Ντίνα Δασκαλοπούλου.