«Κάποια απ' αυτά τα µηνύµατα (που αφήναµε η µια για την άλλη στο καλάθι µε τα σκατόχαρτα της τουαλέτας) τα ενσωµάτωσα, Αγγελική, στο ποίηµα «Αδερφούλα, θυµάσαι», που έγραψα και σου αφιέρωσα στα εικοστά µου γενέθλια, µέρες όλοι µας ελεύθεροι. Το Θ.Ν. είχε γίνει τότε η υπογραφή µας...
Το Θήτα Νι ήταν, ωστόσο, πριν απ’ όλα µορς των τοίχων. Το «κτυπούσαµε» σχεδόν όλοι µετά το «σαγαπώ» αντί για αποχαιρετισµό. Σε συνθήκες κράτησης τα έλεγε όλα: «Θ.Ν. – Θα νικήσουµε»! Από την παγκόσµια επικράτηση του σοσιαλισµού µέχρι τη δική µας προσωπική νίκη απέναντι σε όσους µας κρατούσαν δεσµώτες και µας βασάνιζαν για «οµολογίες» και «καρφώµατα», για «αποκήρυξη» του κοµµουνισµού και της ανθρωπιάς µας, το Θ.Ν. ήταν το δικό µας αρκτικόλεξο, το ακουστικό σήµα αναγνώρισης ανάµεσά µας: Αυτοί µπορεί να ελέγχανε το σώµα µας, τη ζωή µας όµως την κουµαντάραµε ακόµα µόνο εµείς!»
Στο επίκεντρο αυτού του Χρονικού για «τα παιδιά του Φλεβάρη» µισόν αιώνα αργότερα βρίσκεται µια συνέντευξη για τους πεντέµισι µήνες ανάκρισης στη «Μεσογείων» και σύντοµης προφυλάκισης στον Κορυδαλλό, που είκοσι χρόνια πριν «πήρε» από τη Νάντια Βαλαβάνη η γιατρός Αγγελική Σωτήρη, η κρυφή Πασσιονάρια του «χτυπήµατος του Φλεβάρη» (1974), του συντριπτικότερου απ’ όσα δέχτηκαν ΚΚΕ, ΚΝΕ και Αντι-ΕΦΕΕ στη δικτατορία. Με εκατοντάδες συλλήψεις και πεντάµηνη ανάκριση µε βασανιστήρια στη «Μεσογείων», όπου µεταφέρθηκε (1971-1974) το γνωστό «επιτελείο» της «Μπουµπουλίνας» µαζί µε νέους αστέρες.
Μια αρχικά βιωµατική συνέντευξη για τον ΣΦΕΑ ’67-’74, είκοσι χρόνια αργότερα «διορθώθηκε» και συµπληρώθηκε µ’ εµβόλιµα κείµενα χρησιµοποιώντας «δύσκολες» πηγές ιστορικής έρευνας: Ο «φάκελος» της Γενικής Ασφάλειας για τη Νάντια Βαλαβάνη (1974-1981) – ανάµεσα στους 2.110 που σώθηκαν από την πυρά 17 εκατοµµυρίων «φακέλων» το 1989. Η Δικογραφία του Έκτακτου Στρατοδικείου Αθηνών για «τα παιδιά του Φλεβάρη». Έγγραφα της «League for Democracy in Greece», της Βρετανικής Πρεσβείας στην Αθήνα και του Foreign Office. Και µαρτυρίες προφορικής ιστορίας από ανθρώπους που δεν ρωτήθηκαν ποτέ για τη ζωή τους.
Κόντρα στην επιχείρηση αναθεώρησης της σύγχρονης ιστορίας και στο φόντο όσων διαδραµατίζονται στην Παλαιστίνη, η συγγραφέας τεκµηριώνει ιστορικά τη διαχρονική σηµασία της απελευθερωτικής αντίστασης των νέων ανθρώπων στην πάλη για την αλλαγή του κόσµου. Μια αλλαγή που, σε συνθήκες κλιµατικής κατάρρευσης, τεχνολογικής επανάστασης, συστηµικής βαρβαρότητας και γενοκτονίας στη Γάζα, φαντάζει όσο ποτέ µακριά. Ταυτόχρονα, ποτέ άλλοτε δεν τη χρειαζόταν ο κόσµος όσο σήµερα.
Διαβάστε εδώ προδημοσίευση απ' το βιβλίο, στην Εφημερίδα των Συντακτών (22/11/2025)
Συνέντευξη στην Παναγιώτα Μπίτσικα για το Documento
Για τον αντιδικτατορικό αγώνα, τις εμπειρίες της στα μπουντρούμια της χούντας αλλά και για το σήμερα και την αξία της ιστορικής μνήμης μιλά στο Documento η οικονομολόγος και συγγραφέας Νάντια Βαλαβάνη που μετείχε στην εξέγερση του Πολυτεχνείου ως πρωτοετής φοιτήτρια ΑΣΟΕΕ και μέλος της ΚΝΕ/αντιΕΦΕΕ.
Σε λίγες ημέρες κυκλοφορεί το βιβλίο της «Θ.N. Eνα χρονικό για «τα παιδιά του Φλεβάρη» μισόν αιώνα αργότερα – Α΄ τόμος» (εκδόσεις Τόπος). Αφορά το χτύπημα της χούντας τον Φλεβάρη του ’74, όταν η Ασφάλεια συνέλαβε ηγετικά στελέχη του KKE και εκατοντάδες μέλη και στελέχη της ΚΝΕ και της Αντι-ΕΦΕΕ.
Η Ν. Βαλαβάνη είχε τότε οδηγηθεί στη Γενική Ασφάλεια Αθηνών (Μεσογείων) και ύστερα από πεντάμηνη ανάκριση στις φυλακές Κορυδαλλού. Στην απομόνωση συνδέθηκε μέσω του «μορς» των τοίχων με συγκρατούμενούς της και ιδιαίτερα με την τότε φοιτήτρια Ιατρικής Αγγελική Σωτήρη (ΚΝΕ/ΑντιΕΦΕΕ), «τυπογράφο» της παράνομης Πανσπουδαστικής, για την οποία η Ν. Βαλαβάνη αναφέρει ως πράξη μοναδικής γενναιότητας «την άρνηση να πει το όνομά της από τη στιγμή που τη συλλαμβάνει ο Μάλλιος μέχρι το τέλος της προανάκρισης στην Ασφάλεια».
Κορμό του βιβλίου αποτέλεσε μια βιωματική συνέντευξη που είχε δώσει στην Αγγελική Σωτήρη πριν από 20 χρόνια, την οποία διόρθωσε και συμπλήρωσε, με βάση τον αστυνομικό της φάκελο, τη δικογραφία του Εκτακτου Στρατοδικείου Αθηνών και αρχειακές πηγές.
Αν είχατε να ιστορήσετε μόνο μία «στιγμή», σαν αμάραντη, από την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973 για να την περάσετε στις επόμενες γενιές, ποια θα ήταν;
Στο προσωπικό μου «φιλμ» «αμάραντη» μένει η διπλή αλυσίδα των μαθητών, σχηματισμένη αυθόρμητα το απόγευμα της Παρασκευής από την είσοδο της Πατησίων μέχρι το ιατρείο μέσα στο χάος από δακρυγόνα και φωτιές: Βρισκόμασταν σε κλοιό απομόνωσης, όλο και κάποιος, ωστόσο, προσπαθούσε ακόμη να μας προσεγγίσει.
Υστερα από κάθε μοναχικό πυροβολισμό μια ομάδα της περιφρούρησης με επικεφαλής τον υπεύθυνο της Συντονιστικής Γιώργο Φιλιππάκη ξεκλείδωναν και έβγαιναν τρεχάλα στην Πατησίων. Γύριζαν με κάποιον στα χέρια. Οπως τον πέρναγαν ανάμεσα, το αίμα του έβαφε το έδαφος. Κι αυτοί ήταν παιδιά που προηγουμένως στο προαύλιο έπαιζαν. Το συγκλονιστικότερο; Οση ώρα κρατούσαν τραγουδούσαν… Τα παιδιά του Πολυτεχνείου του ’73 και αυτά του Φλεβάρη του ’74, στα οποία αναφέρεται το βιβλίο σας, είχαν κοινό νήμα με τη «δρακογενιά» της Εθνικής Αντίστασης (ΕΑΜ/ ΕΛΑΣ) ως πηγή έμπνευσης για τον αντιδικτατορικό αγώνα. Σήμερα ποια είναι η πηγή έμπνευσης, υπό άλλες συνθήκες, για ανάταση διεκδίκησης μιας καλύτερης ζωής;
Είναι «οι καλύτερες παραδόσεις», από την Εθνική στην Αντιδικτατορική Αντίσταση, από τα μπουντρούμια της Μέρλιν και της Ειδικής μέχρι την ταράτσα της Μπουμπουλίνας και το γκαράζ της Μεσογείων, το ΕΑΤ/ΕΣΑ, τον Διόνυσο και το Μπογιάτι, από τον Γοργοπόταμο «στην Αλαμάνα» και την Αθήνα τον Δεκέμβρη του ’44 μέχρι το Πολυτεχνείο: Κληρονομιά τόσο περίπλοκη είναι αδύνατον να μοιραστεί.
Νοηματοδότησε ωστόσο την αντίσταση στους κόλπους μιας από τη γέννα της ανάπηρης μεταπολίτευσης. Με τη σημαία να γράφει «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία – Εθνική Ανεξαρτησία –Λαϊκή Κυριαρχία – Εξω οι ΗΠΑ – Εξω το ΝΑΤΟ» ως ανεκπλήρωτες σύγχρονες ανάγκες-αιτήματα. Μαζί με λαούς που, όπως οι Παλαιστίνιοι, αγωνίζονται. Μαζί με όσους ονειρεύονται – με το πληκτρολόγιο, τη μουσική, το τραγούδι, τα εικαστικά. Δεν είναι ηρωικές φιγούρες αυτοί που εμπνέουν σήμερα, είναι οι διπλανοί μας που ρισκάρουν δουλειά και ελευθερία για να αντισταθούν στην κατρακύλα της ζωής στο τελευταίο σκαλοπάτι της ΕΕ. (...)
Παρουσίαση στη Ναυτεμπορική
Το νέο βιβλίο της Νάντιας Βαλαβάνη για το συντριπτικότερο χτύπημα που δέχτηκε το ΚΚΕ
στη διάρκεια της δικτατορίας
«Θ. Ν. – Ένα χρονικό για “τα παιδιά του Φλεβάρη” μισόν αιώνα αργότερα». Ένα βιβλίο της Νάντιας Βαλαβάνη, που αναφέρεται στο λεγόμενο «χτύπημα του Φλεβάρη» (1974) της Γενικής Ασφάλειας Αθηνών ενάντια στο ΚΚΕ, την ΚΝΕ και την Αντι-ΕΦΕΕ, το συντριπτικότερο χτύπημα που δέχτηκε το ΚΚΕ στη διάρκεια της δικτατορίας, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των εκδόσεων του συνολικότερα για την περίοδο της χούντας, είναι στην κυριολεξία tabula rasa.
Το «Θ.Ν.» (Θα νικήσουμε) του τίτλου δεν είναι παρά το αρκτικόλεξο με το οποίο έκλεινε σχεδόν κάθε «διάλογος» μεταξύ των κελιών. Για λόγους οικονομίας δυνάμεων και καθώς αποτελούσε το κεντρικότερο σύνθημα του «μορς των τοίχων», χτυπούσαν μόνο τ’ αρχικά. Ως προς τι οι δεσμώτες της Μεσογείων εννοούσαν ότι θα νικούσαν; H συγγραφέας το ερμηνεύει ως κάτι τόσο ευρύ, που «χωρούσε» τα πάντα, ξεκινώντας από την παγκόσμια νίκη του σοσιαλισμού. Ωστόσο, πριν απ’ όλα αφορούσε την πιο σημαντική, στις δοσμένες συνθήκες, νίκη: Ενώ άλλοι διαφεντεύουν το κορμί σου με δικαίωμα ζωής και θανάτου πάνω σου, τη ζωή σου να συνεχίζεις να την ελέγχεις ακόμα εσύ. (...)
(...) Είναι βεβαίως βιβλίο μαρτυρίας, καθώς 50 χρόνια από το «συμβάν» η Βαλαβάνη αποφασίζει να δημοσιοποιήσει τα σχετικά με την πεντάμηνη ανάκριση που βίωσαν οι 41 που παραπέμφθηκαν τελικά για να δικαστούν από το Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών με την ολοκλήρωση του (προανακριτικού) πορίσματος της Ασφάλειας και την προσαγωγή τους για να απολογηθούν στον Ανακριτή και τον Επίτροπο του Έκτακτου Στρατοδικείου, που αποφάσισαν και την προφυλάκιση τους. Αναφέρεται επίσης, άμεσα ή έμμεσα, στην ανάκριση μιας σειράς από τους 73 που ανακρίθηκαν με τα ίδια μέσα για συντομότερο χρονικό διάστημα και τελικά αφέθηκαν ελεύθεροι με την αιτιολογία ότι δεν συγκεντρώθηκαν αρκετά στοιχεία εις βάρος τους για την απαγγελία ατομικών κατηγοριών. Αλλά και σε κάποιους απ’ τους 59, που πέρασαν στην παρανομία χωρίς να μπορέσουν να τους συλλάβουν και παραπέμφθηκαν κι αυτοί από την Ασφάλεια στο Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών με πρόταση να δικαστούν ερήμην, από κοινού σε μια «δίκη των 100» – που δεν έγινε ποτέ – τον Σεπτέμβρη του 1974…
Προφορική ιστορία
Ως τέτοιο, το βιβλίο της Νάντιας Βαλαβάνη ανήκει κατ’ αρχήν στον τομέα της λεγόμενης «προφορικής ιστορίας»: τον λιγότερο αξιόπιστο και περισσότερο υποκειμενικό απ’ όλους τους τομείς, σύμφωνα με την συγγραφέα του, πολύτιμο, ωστόσο, καθώς διασώζει την «ιστορία από τα κάτω» ως μοναδική πηγή μετά το κάψιμο των «φακέλων», ενώ ταυτόχρονα συνδέει τον σύγχρονο ερευνητή και αναγνώστη με την αίσθηση της εποχής και τα αισθήματα όσων βίωσαν ως «δημόσια» μέρος της προσωπική τους ιστορίας – κάτι που δύσκολα «βγαίνει» μέσα από τα αρχειακά υλικά. Στην «προφορική ιστορία» ανήκουν επίσης το εξαιρετικό Από το παράνομο τυπογραφείο της «Πανσπουδαστικής» στην Ασφάλεια της Μεσογείων της Αγγελικής Σωτήρη (Σύγχρονη Εποχή, 2024), καθώς και εν μέρει, λόγω του τμήματος των μαρτυριών ως προς την ανάκριση που περιέχει, το βιβλίο συλλογικών συνεντεύξεων με 19 από «τα παιδιά του Φλεβάρη» του Λάμπρου Τόκα με τον ίδιο τίτλο – το βιβλίο που, στα 40χρονα από το «χτύπημα», «βάφτισε» με αυτό το όνομα όλους όσοι πιάστηκαν ή καταδιώχθηκαν γι’ αυτή την υπόθεση (Καστανιώτης, 2014).
Βιωματικά ντοκουμέντα
Τα «βιωματικά» τμήματα του βιβλίου, ωστόσο, όπως μας λέει η συγγραφέας, καθώς η μνήμη παίζει παιχνίδια όταν έρχεσαι να την επικαλεστείς δεκαετίες αργότερα, έχουν «διορθωθεί» και συμπληρωθεί με βάση πρωτογενές και, σπάνιο, αρχειακό υλικό: Τον προσωπικό «αστυνομικό φάκελο» της από την Γενική Ασφάλεια Αθηνών (Υποδιεύθυνση της Αστυνομίας Πόλεως) και την Υποδιεύθυνση Ασφαλείας της Χωροφυλακής στο Ηράκλειο Κρήτης, που για κάποιους λόγους, ακατανόητους μέχρι σήμερα για τη Ν.Β., δεν κάηκε μαζί με τα 17 εκ. φακέλους που το 1989 η Κυβέρνηση Τζαννετάκη παράδωσε συνολικά στην πυρά. Συμπεριλήφθηκε, αντιθέτως, στους 2.110 λεγόμενους «ιστορικούς φακέλους», που διατηρήθηκαν. (Πρωτοφανές, για τα παγκόσμια χρονικά, «έγκλημα ενάντια στην ιστορική μνήμη» χαρακτηρίζει το κάψιμο των φακέλων η συγγραφέας του βιβλίου: «σταθμό» σε μια κρατική πολιτική λήθης, που ξεκίνησε πριν απ’ αυτό και συνεχίζεται σήμερα με τη συστηματική καταστροφή των τοπόσημων σύγχρονης ιστορικής μνήμης. Κορυφαία παραδείγματα, η κατεδάφιση των Φυλακών Αβέρωφ, της Μπουμπουλίνας και των Φυλακών Μπογιατίου της ΕΣΑ, ενώ απ’ ότι φαίνεται πιθανότατα προετοιμάζονται για παρόμοια τύχη η Μεσογείων και το υπόλοιπο, πέραν των ίδιων των κτιρίων, νησί της Γυάρου, προοριζόμενο ν΄ αποτελέσει hub «ελαφρού» τουρισμού και «πάρκο» ανεμογεννητριών).
(...)
Υβρίδιο προφορικής ιστορίας και ιστορικής έρευνας
Το βιβλίο της Ν. Βαλαβάνη αποτελεί, έτσι, ένα υβρίδιο προφορικής ιστορίας (μαρτυρία) και ιστορικής έρευνας. Επιπλέον, μ’ έναν συνδυασμό των δύο, καταφέρνει κάτι σχετικά σπάνιο: Ν΄ αναδείξει, πέρα απ’ τα ίδια τα βασανιστήρια, τον γενικότερο «σοφιστικέ» τρόπο λειτουργίας – εκτός σύγκρισης με τον «αγνό» μπρουταλισμό της ΕΣΑ – του μηχανισμού των βασανιστών της Γενικής Ασφάλειας Αθηνών (οφειλόμενο και στην εκπαίδευση, προέλευσης ΗΠΑ, που είχαν τουλάχιστον οι ανώτεροι αξιωματικοί). Με αποτέλεσμα, καθημερινά στα μπουντρούμια, στα γραφεία των ανακριτών και στο υπόγειο γκαράζ να σχεδιάζονται και να εκτελούνται πολύπλοκα «θεατρικά σενάρια» με σκοπό την ταυτόχρονη παραπλάνηση και υπονόμευση όσων θεωρούσαν ως δικά τους δεδομένα εκείνοι που υφίσταντο την ωμή βία: Προφανώς ήξεραν ότι αυτό που «κρατάει» ένα αγωνιστή – και μάλιστα νεαρής ηλικίας, όπως ήταν η συντριπτική πλειοψηφία όσων οδηγήθηκαν στη Μεσογείων – απέναντι στον φυσικό πόνο δεν είναι ο βαθμός αντοχής σ΄ αυτόν, αλλά το μέγεθος της αφοσίωσης σ΄ έναν γενικότερο σκοπό, που κάνει ακόμα και τον θάνατο να φαντάζει προτιμότερος. ‘Εχει ενδιαφέρον, βεβαίως, και η έκταση της εμπλοκής αυτών των μεθόδων με την γραφειοκρατία, που η Ν.Β. επιμένει ότι «δεν την πιάνει φοβέρα καμιά». Είναι σημαντικό, επίσης, ότι η συγγραφέας καταφέρνει να δείξει τη διαφορά στην αίσθηση της περιόδου και στη συμπεριφορά – σε σχέση με τις παλιότερες περιόδους – τόσο των κρατούμενων όσο και των βασανιστών, που έκανε το γεγονός ότι πρόσφατα, δύο μόλις μήνες πριν την σύλληψη τους, είχε υπάρξει όχι απλώς μαζικό φοιτητικό κίνημα, αλλά ένα («το») Πολυτεχνείο…
Γραμμένο με χιούμορ
Το «Θ.Ν.» αφορά επίσης πως ένα κορίτσι 19,5 ετών εμπλέκεται σε μια κατάσταση που ξέρει μόνο από τη διεθνή λογοτεχνία – και το πόσο διαφέρει η μυθοπλασία από την πραγματικότητα μιας πολύμηνης κράτησης και ανάκρισης, εμμονικά εστιασμένης 24 ώρες το 24ωρο στον καθένα και στην καθεμιά απ’ τους νεαρούς δεσμώτες. Γραμμένο με χιούμορ και ζωντανή γλώσσα και περιγραφές, είναι ένα βιβλίο γεμάτο ήχους: Όχι μόνο από τις αγριοφωνάρες ανακριτών και φρουρών, αλλά επίσης με πολύ τραγούδι a capella μέσα από τα κελιά, αντίδοτο στη μοναξιά και στον φόβο – από αντάρτικα, ρεμπέτικα και λαϊκά, νέγρικα spirituals και αμερικάνικα τραγούδια διαμαρτυρίας μέχρι όπερα και παιδικά. Αλλά βέβαια και με το απογευματινό συλλογικό σφύριγμα, περίπου ώρα 7, όταν από το υπόγειο έφερναν υποβαστάζοντας τον «μεσημεριανό» κι έπαιρναν για ανάκριση με φάλαγγα τον «νυχτερινό»…
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν επίσης τα παραρτήματα στο βιβλίο, με τη δημοσιοποίηση εγγράφων από τον αστυνομικό «φάκελο» της Ν.Β. σχετικών με τις παρακολουθήσεις μέσα στην ΑΣΟΕΕ και σε γειτονιές της Αθήνας μετά από αίτηση του Υπουργείου Δημοσίας Τάξεως (Κυβέρνηση Καραμανλή, υπουργός Σόλων Γκίκας) – δηλ. με την «παράνομη» συμπεριφορά Ασφάλειας και κυβέρνησης τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης.
Συνολικότερα, είναι ένα βιβλίο που θα διαβαστεί και θ’ αγαπηθεί – και, το πιθανότερο, θα «μείνει».
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ Ναυτεμπορική (24/11/2025)
Η Νάντια Βαλαβάνη και «Τα παιδιά του Φλεβάρη»
Γράφει ο Μάνος Λαμπράκης
Τη μορφή της Νάντιας Βαλαβάνη την πρωτοσυνάντησα όχι ως δημόσιο πρόσωπο, αλλά ως αφήγηση της φιλολόγου μου Μαίρης Αργυροπούλου στο Ηράκλειο Κρήτης, που μιλούσε για εκείνη σαν να επρόκειτο για μια ύλη ήδη μυθική: μια μαθήτρια που εξήλθε από τη σχολική αίθουσα όχι προς έναν ακαδημαϊκό δρόμο, αλλά προς την ιστορική περιδίνηση.
Από τότε και στο εξής, η παρουσία της δεν χωρά σε καμία απλουστευτική κατηγορία. Η Βαλαβάνη δεν έχει «βιογραφία» με την κλασική έννοια. Έχει μια πυκνή ιστορική γεωλογία που διαμορφώνει έναν συγκεκριμένο πολιτικό χαρακτήρα, όπου το υποκείμενο δεν προηγείται της ιστορίας, αλλά αναδύεται μέσα από αυτή.
Η διαδρομή της εγγράφεται σε ένα συνεχές που ξεκινά από τη Μικρά Ασία και τις διαδοχικές επιστρώσεις προσφυγικών εμπειριών, εκτείνεται μέσα στο τοπικό σύμπαν της Κρήτης, διαπερνά την αντιφασιστική δράση, τους διωγμούς, την παράνομη οργάνωση, τις πολιτικές εξορίες, τα δίκτυα αντίστασης, τις μικρές και μεγάλες μορφές πολιτισμικής πυκνότητας των δεκαετιών του ’50 και του ’60.
Το περιβάλλον της δεν λειτουργεί ως εξωραϊσμένο υπόβαθρο, αλλά ως υλική μήτρα παραγωγής μιας πολιτικής συνείδησης. Δεν υπάρχει τίποτα τυχαίο ούτε τίποτα αυτοβιογραφικά κενό: οι μορφές που κινούνται γύρω της –αγωνιστές, διανοούμενοι, εξόριστοι, άνθρωποι της Αριστεράς, της Αντίστασης, της Τέχνης– συνθέτουν ένα τοπίο όπου η νεανική πολιτικοποίηση δεν είναι μια επιλογή αλλά μια αναγκαιότητα που συγκροτείται από την εγγύτητα με την ιστορία. (...).
Διαβάστε τη συνέχεια εδώ
Μ. Λαμπράκης, Η Πόλη Ζει (16/11/2025)
Η Νάντια Βαλαβάνη στο Κρήτη TV
Εδώ Πολυτεχνείο: Εικόνες ασπρόμαυρες το τανκ να εισβάλλει. Φωνές, αθώο αίμα... Πέρασε πάνω από μισός αιώνας... είναι πολύς καιρός, είναι μια ζωή ολόκληρη. Οι μνήμες όμως δεν σβήνουν ποτέ, η Νάντια Βαλαβάνη θυμάται τα γεγονότα που σημάδεψαν τη ζωή της και αφηγείται την «Προσωπική της Ιστορία» στον Στέλιο Ζερβό.
Παρουσίαση στο Βήμα από τον Λάμπρο Σταυρόπουλο «Τα παιδιά του Φλεβάρη» απέναντι στο μένος των βασανιστών Αγνωστες πτυχές του αντιδικτατορικού αγώνα ξεδιπλώνονται στο βιβλίο της Νάντιας Βαλαβάνη που μόλις κυκλοφόρησε - Οι μαρτυρίες, τα πρόσωπα και τα συναισθήματα
(...) Το βιβλίο της Νάντιας Βαλαβάνη του αντιδικτατορικού αγώνα και της ανυπόταχτης στάσης απέναντι στο μένος των βασανιστών της χούντας, που μόλις κυκλοφόρησε, υπό τον τίτλο «Θ.Ν. Ενα χρονικό για “τα παιδιά του Φλεβάρη” μισόν αιώνα αργότερα», α’ τόμος (εκδόσεις ΤΟΠΟΣ), συγκλονίζει καθώς αναδεικνύει τα ανθρώπινα μεγέθη και τα υπερβατικά όρια όσων ύψωσαν αγέρωχα το ανάστημά τους μπροστά στα ανθρωπόμορφα κτήνη του «αόρατου» δικτάτορα Δημήτρη Ιωαννίδη, ο οποίος ανέτρεψε τον αρχιπραξικοπηματία Γεώργιο Παπαδόπουλο στις 25 Νοεμβρίου 1973, λίγες ημέρες μετά το αιματοκύλισμα της ηρωικής εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Στις σχεδόν αθέατες πτυχές του αντιδικτατορικού αγώνα ανήκει το αποκαλούμενο «χτύπημα του Φλεβάρη» (14.226.7.1974), το οποίο φωτίζει το βιβλίο αυτό: του πιο σημαντικού «χτυπήματος» εις βάρος του ΚΚΕ κατά τη διάρκεια της χούντας, για το οποίο επαίρονταν η Υποδιεύθυνση Γενικής Ασφάλειας Αθηνών, που από το 1971 είχε εγκαταλείψει την οδό Μπουμπουλίνας για να μεταφερθεί με όλο τον εξοπλισμό της στη Μεσογείων 12-14.
Η Ασφάλεια κατόρθωσε να διαλύσει το Κλιμάκιο Εσωτερικού της ΚΕ του ΚΚΕ και περίπου την ΚΝΕ και την Αντι-ΕΦΕΕ, συλλαμβάνοντας την ηγετική τριάδα του ΠΓ στο Κλιμάκιο Εσωτερικού (Αντώνης Αμπατιέλος ως επικεφαλής, Νίκος Καλούδης και Μίνα Γιάννου) και πολλά άλλα έμπειρα στελέχη του, πρακτικά διαλύοντας - μέσω εκατοντάδων συλλήψεων - τις οργανώσεις και τους μηχανισμούς της ΚΝΕ και της Αντι-ΕΦΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του παράνομου τυπογραφείου της εφημερίδας της, της Πανσπουδαστικής.
146 μέρες στην Ασφάλεια
Παραπέμφθηκαν να δικαστούν τον Σεπτέμβρη του 1974 στο Εκτακτο Στρατοδικείο Αθηνώνμια δίκη που δεν έγινε ποτέ, επειδή η τραγωδία της Κύπρου οδήγησε στις 23-24 Ιούλη 1974 στη Μεταπολίτευση και στην απελευθέρωσή τους από τις Φυλακές Κορυδαλλού δύο μέρες αργότερα. Η Νάντια Βαλαβάνη κρατήθηκε σε ηλικία 19,5 ετών στην Ασφάλεια από τις 14 του Φλεβάρη μέχρι τις 9 του Ιούλη του 1974, δηλαδή 5 μήνες παρά 4 μέρες ή 146 μέρες, τις πρώτες 127 απ’ αυτές (μέχρι τον τερματισμό της ανάκρισης με την ατομική απαγγελία των κατηγοριών) σε απομόνωση.
Η αφήγηση, οι μαρτυρίες, τα πρόσωπα, οι χαρακτήρες, τα συναισθήματα, το πολιτικό πλαίσιο, οι άγνωστες πτυχές, τα τεκμήρια από τον φάκελο που διατηρούσε η Ασφάλεια, ξεδιπλώνονται με κάθε λεπτομέρεια και ανατριχιάζουν, όπως οι «Ανθρωποφύλακες» του Περικλή Κοροβέση.
Διαβάστε τη συνέχεια εδώ
γράφει ο Λ. Σταυρόπουλος, Βήμα (30/11/2025)
Συνέντευξη στον Βασίλη Σκουρή
Μια συνομιλία με τη Νάντια Βαλαβάνη για το νέο της βιβλίο
Θ.Ν.: Ένα χρονικό για "τα παιδιά του Φλεβάρη" μισόν αιώνα αργότερα», Εκδόσεις «Τόπος» – Πώς έγινε το κύμα συλλήψεων των φοιτητών, τι συνέβη στις ανακρίσεις – Γιατί διαφωνεί με το «κάψιμο των φακέλων».
«"Θ.Ν." σήμαινε, με το "μορς των τοίχων" (μεγάλες λέξεις, καθώς πρόκειται για χρήση απλώς του ελληνικού αλφάβητου), "Θα νικήσουμε". Μ΄ αυτό κλείναμε οι περισσότεροι τους διαλόγους μέσω χτυπημάτων στον τοίχο, αφού είχαμε πρώτα "γράψει" "σαγ" – δηλ. "σ’ αγαπώ". Με ένα οπτικό "Θ.Ν.", όπως ακριβώς είναι και ο τίτλος του βιβλίου, "υπογράφαμε" την ανώνυμη αλληλογραφία –πάνω στο χαρτί από το πακέτο των τσιγάρων μας με καμένα σπίρτα και μέσω του καλαθιού με τα σκατόχαρτα στην πρώτη τουαλέτα– μεταξύ μας το τελευταίο δίμηνο στην Ασφάλεια, η Αγγελική Σωτήρη κι εγώ».
«Θ.Ν.: Ένα χρονικό για "τα παιδιά του Φλεβάρη" μισόν αιώνα αργότερα», Εκδόσεις «Τόπος». Ήδη από την εισαγωγή του βιβλίου σας, κ. Βαλαβάνη, αναφέρεστε σε «χτύπημα του Φλεβάρη» και από τον ίδιο τον τίτλο σε «παιδιά» του. Μπορείτε να μας εξηγήσετε σχετικά;
Πρόκειται για ένα ελάχιστα διερευνημένο «συμβάν» κατά τη διάρκεια της Ιωαννιδικής περιόδου της δικτατορίας – που έκλεισε με την κατάρρευση της χούντας χάρη στο οργανωμένο από την Αθήνα πραξικόπημα, που αποτέλεσε και την πρόφαση για την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο και την τραγωδία που ακολούθησε στο έκτοτε διαιρεμένο νησί. Αν και το βασικό «συμβάν» που απασχολεί το βιβλίο είναι αυτό που εκτυλίχθηκε στην Αθήνα, ανάλογα «συμβάντα» –με αναφορά σε ένα μόλις βιβλίο για το καθένα– υπήρξαν επίσης στη Θεσσαλονίκη και στην Πάτρα. Για το ίδιο το γεγονός στην Αθήνα υπάρχουν 4 όλα-όλα βιβλία πριν από το δικό μου.
Ήδη από την πρώιμη Μεταπολίτευση, «χτύπημα του Φλεβάρη» αρχίσαμε να ονομάζουμε αυθόρμητα όσοι είχαμε οποιαδήποτε σχέση μ’ αυτό, το κύμα συλλήψεων που ξεκίνησε στην Αθήνα στις 14 Φεβρουαρίου 1974, με τις τελευταίες συλλήψεις να καταγράφονται τέλος Μαΐου της ίδιας χρονιάς. Στο εξώφυλλο του έντυπου προανακριτικού «Πορίσματος» για το «χτύπημα» ορίζεται ως συνολικός χρόνος ανάκρισής μας το πεντάμηνο «Φεβρουάριος-Ιούνιος» (1974), στην πραγματικότητα ήταν ωστόσο τετράμηνης διάρκειας, καθώς το πρώτο ένταλμα για 35 άτομα (ανάμεσα τους κι εγώ) εκτελέστηκε στις 14 Φεβρουαρίου και η ανάκριση ολοκληρώθηκε μέσα Ιουνίου με την απαγγελία των εναντίον μας ατομικών κατηγοριών. Μας κράτησαν ωστόσο σχεδόν έναν μήνα ακόμα στη Μεσογείων, ώσπου να «ξεμαυρίσουμε» και να ‘μαστε σχετικά «ευπαρουσίαστοι» οι 41 που παραπεμφθήκαμε τελικά για απολογία και προφυλάκιση στον Ανακριτή και τον Επίτροπο του Έκτακτου Στρατοδικείου Αθηνών – με αρχικό τουλάχιστον προορισμό μια «δίκη των 100» τον Σεπτέμβρη του 1974: Οι υπόλοιποι 59 θα δικάζονταν ερήμην, καθώς ήταν όσοι είχαν περάσει στην παρανομία και γλυτώσει τη σύλληψη μέχρι τη μέρα κατάρρευσης του χουντικού καθεστώτος.
Ο βασικός φορέας του «χτυπήματος» και της προανακριτικής διαδικασίας για μια δίκη που δεν έγινε ποτέ ήταν η Γενική Ασφάλεια Αθηνών: Από το 1971 –συγκεντρώνοντας όλο το, διάσημο διεθνώς ήδη από την εποχή της έξωσης της Ελλάδας από το Συμβούλιο της Ευρώπης, έμπειρο «επιτελείο» της πάλαι ποτέ «Μπουμπουλίνας», συμπληρωμένο και με νεότερους «αστέρες»– κατοικοέδρευε πλέον στη Μεσογείων 14-18. Στη νεότερη διεύθυνση η περιβόητη «ταράτσα» της Μπουμπουλίνας και οι «ανακριτικές» λειτουργίες της είχαν «κατεβεί» αρκετούς ορόφους παρακάτω, στο υπόγειο «γκαράζ» της Μεσογείων, ενώ τα κρατητήρια από το υπόγειο της Μπουμπουλίνας είχαν «προαχθεί» στον 5ο όροφο της Μεσογείων. Τα εντάλματα σύλληψης και προφυλάκισής μας στα κρατητήρια της Μεσογείων υπέγραφε ο Α.Π.Α.Ε.Σ.Α. (Ασκών την Ποινική Αγωγή του Έκτακτου Στρατοδικείου Αθηνών) υποστράτηγος Νίκος Ραφαηλάκης – ο ίδιος που στη Δίκη του Πολυτεχνείου καταδικάστηκε σε 12 μήνες φυλάκιση με αναστολή ως ηθικός αυτουργός των υλικών ζημιών που προκάλεσε το τανκ εισβάλοντας στο ΕΜΠ και του, κακουργηματικού χαρακτήρα, βαθέως τραυματισμού της Πέπης Ρηγοπούλου, που βρίσκονταν πίσω απ’ την καγκελόπορτα του Πολυτεχνείου (με αυτή τη σειρά…). Ο υπαστυνόμος Α’ Χαράλαμπος Παύλος, που σύμφωνα με την απολογία του Μάλλιου στη δίκη της Χαλκίδας τον προόριζε για διάδοχο του στη διοίκηση της Υπηρεσίας Πληροφοριών (ουσιαστικά, το τμήμα δίωξης κομουνισμού) της Ασφάλειας, είχε την τυπική ευθύνη της προανάκρισης. Αυτός συνέταξε και υπογράφει το εναντίον μας «Πόρισμα» από μεριάς Γενικής Ασφάλειας Αθηνών – για τους 41 που παραπεμφθήκαμε τελικά στο στρατοδικείο με τον α.ν.509/47 του Εμφύλιου, κατηγορούμενοι για απόπειρα βίαιης ανατροπής του κρατούντος κοινωνικοπολιτικού συστήματος (στη δίκη των βασανιστών της Ασφάλειας στη Χαλκίδα ο Παύλος καταδικάστηκε σε 4 μήνες φυλακή με αναστολή…). Ο ανακριτής του Έκτακτου Στρατοδικείου Αθηνών, Χαράλαμπος Γεωργακόπουλος, και ο Επίτροπός του, Ιωάννης Κυριαζής, «πήραν» τις απολογίες όλων μας στο Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών και υπέγραψαν τις προφυλακίσεις μας για τη «δίκη των 100» (μαζί με τους «καταζητούμενους παραπεμφθέντες») – και με διάφορες δικαιολογίες αρνήθηκαν να καταγράψουν στο πλαίσιο των «απολογιών» μας ότι υποστήκαμε βασανισμό όσοι από μας επιχείρησαν να τους το δηλώσουν: Και οι δύο τερμάτισαν μ΄ εύφημη μνεία την υπηρεσιακή τους καριέρα δεκαετίες αργότερα. (...)
Διαβάστε τη συνέχεια εδώ
Β. Σκουρής, dnews (08/12/2025)
Παρουσίαση από τον Παναγιώτη Σωτήρη για το in.gr
Η Νάντια Βαλαβάνη γράφει ένα βιβλίο για τα «παιδιά του Φλεβάρη»
Το νέο βιβλίο της Νάντιας Βαλαβάνη επιστρέφει στην ιστορία του αντιδικτατορικού αγώνα
Τα «παιδιά του Φλεβάρη» που αναφέρει η Νάντια Βαλαβάνη στον τίτλο του βιβλίου της είναι τα μέλη της ΚΝΕ και της Αντι-ΕΦΕΕ πρωτίστως αλλά και του ΚΚΕ που συνελήφθησαν στο μεγάλο «χτύπημα» της Ασφάλειας τον Φεβρουάριο του 1974, ένα από τα μεγαλύτερα που έγιναν στη διάρκεια της δικτατορίας, με εκατοντάδες συλλήψεις και πεντάμηνη κράτηση με βασανιστήρια στο κτίριο της Γενικής Ασφάλειας στη Μεσογείων εκεί που είχε μεταφερθεί από το 1971 το «επιτελείο» των βασανιστών από το διαβόητο κτίριο της οδού Μπουμπουλίνας.
Το βιβλίο της Νάντιας Βαλαβάνη «ΘΝ. Ένα χρονικό για τα “παιδιά του Φλεβάρη” μισόν αιώνα αργότερα» είναι ο πρώτος τόμος ενός δίτομου έργου – ο επόμενος τόμος είναι προγραμματισμένος για την επόμενη χρονιά – στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στο συμπληρωμένο κείμενο μιας πολύ αναλυτικής συνέντευξης που είχε πάρει από το Βαλαβάνη η Αγγελική Σωτήρη, άλλη μια ιστορική φυσιογνωμία του αντιδικτατορικού κινήματος, το 2003 στο πλαίσιο της δραστηριότητας του Συλλόγου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αγωνιστών (ΣΦΕΑ). Στηρίζεται ακόμη στον φάκελο της Νάντιας Βαλαβάνη στην Ασφάλεια, ο οποίος ήταν από αυτούς που δεν καταστράφηκαν στη Χαλυβουργική το 1989 αλλά διατηρήθηκε.
Με το βιβλίο αυτό η Βαλαβάνη δεν υπενθυμίζει μόνο μια πλευρά της ιστορίας του αντιδικτατορικού κινήματος (και μάλιστα στη φάση όπου στην πρωτοπορία βρίσκεται το μαζικοποιημένο φοιτητικό κίνημα που άλλωστε λίγους πριν είχε πρωταγωνιστήσει στην ηρωική κατάληψη του Πολυτεχνείου). Κυρίως μας θυμίζει ξανά πώς λειτουργούσε αυτός ο μηχανισμός της καταστολής και όλες οι πρακτικές σωματικής και ψυχολογικής βίας που χρησιμοποιούσε στην προσπάθεια όχι τόσο να συλλέξει πληροφορίες όσο να κάμψει το φρόνημα αυτών των ανθρώπων.
Μας δείχνει, όμως, η Βαλαβάνη και το πώς αναπτύσσονταν οι τεχνικές αντίστασης ακόμη και μέσα στην πιο ακραία συνθήκη εγκλεισμού και βασανιστηρίων, πώς μπορούσε να υπάρχει αλληλεγγύη και πίστη ότι τα πράγματα θα αλλάξουν. Άλλωστε το «Θ.Ν», όπως εξηγεί η Βαλαβάνη, δεν ήταν πατά τα αρχικά της φράσης Θα νικήσουμε» που ως συντομογραφία επικοινωνούσαν οι συγκρατούμενες χτυπώντας τον τοίχο του κελιού στον κώδικα των φυλακισμένων.
Η Βαλαβάνη υπενθυμίζει με το βιβλίο της ότι ο πυρήνας της Χούντας δεν ήταν μια «εκτροπή», αλλά ο ίδιος ο βαθιά ριζωμένος αντικομμουνισμός του μετεμφυλιακού καθεστώτος, που ως ένα βαθμό συνεχίστηκε και μετά την πτώση της Χούντας εάν κρίνουμε από το πώς συνεχίστηκαν πρακτικές όπως το φακέλωμα. Οι άνθρωποι που υπηρετούσαν αυτό το σύστημα, συμπεριλαμβανομένων και μερικών εκ των μεγαλύτερων βασανιστών, όπως οι Μάλλιος και Μπάμπαλης, που επί της ουσίας ουδέποτε τιμωρήθηκαν, ένιωθαν ότι υπερασπίζονταν το κράτος και το καθεστώς όπως αυτό είχε διαμορφωθεί. Και ο καθένας μπορεί να αναλογιστεί εάν και σε ποιο βαθμό στον πυρήνα κατασταλτικών μηχανισμών όπως η Αστυνομία ολοκληρώθηκε ποτέ η Μεταπολίτευση, εάν αναλογιστούμε όλα τα μετέπειτα περιστατικά κρατικής καταστολής.
Ταυτόχρονα, το βιβλίο αποτυπώνει και τον πραγματικό ηρωισμό εκείνης της γενιάς. Τον τρόπο που φοιτήτριες και φοιτητές επέλεξαν να υψώσουν το ανάστημά τους απέναντι στη βαναυσότητα, να μην σκύψουν, να μη «σπάσουν», να μην προδώσουν. Γιατί η γενιά του Πολυτεχνείου δεν ήταν πρωτίστως αυτοί που αργότερα φάνηκε να εξαργυρώνουν τους αγώνες, αλλά όλες και όλοι εκείνοι που αντιστάθηκαν τότε αλλά και συνέχισαν να αντιστέκονται και αργότερα και επέμειναν στον αγώνα, την εντιμότητα και την αλληλεγγύη.
Σε κάθε περίπτωση το βιβλίο αποτελεί μια σημαντική συνεισφορά και αναμένουμε και τον δεύτερο τόμο.
Η Ν.Βαλαβάνη για το βιβλίο της στην Λαμπρινή Θωμά Radio venceremos The Press Project (05/12/2025)
Συνέντευξη στο Militaire News (06/12/2025)
Η γενιά του Πολυτεχνείου
Γράφει ο Δημήτρης Ν. Μανιάτης, Τα Νέα
(...) Η αντιδικτατορική γενιά, για την ακρίβεια το μαχόμενο μέρος της που ακόμη έχει έγνοια για τα πράγματα, διατυπώνει προβληματισμό για τις υποκλοπές, τη λειτουργία της Δικαιοσύνης και για μια συνολική απαξία στο πολιτικό σκηνικό που ενισχύεται από το μονοκομματικό κλίμα και συμβάλλει σε ένα αδυνάτισμα των θεσμών. Ταυτόχρονα με αυτά, η κυριαρχία του ρεαλισμού στις διεθνείς σχέσεις που δεν ξεκίνησε από τον Τραμπ αλλά κλιμακώνεται επί των ημερών του, δίνει τον χώρο για απότομες διευθετήσεις, και δη εδαφικές, με μια αίσθηση πως μπαίνουν πρώτα από όλα οι μπίζνες και μετά το όποιο υπόλειμμα διεθνούς δικαίου.
Παράλληλα μια αναθεώρηση του νεότερου ιστορικού και πολιτικού κύκλου της χώρας δεν στενεύει απλώς τη συμβολή του λαϊκού παράγοντα στον εκδημοκρατισμό μετά το ’74, αλλά και πιο προωθητικά εγκαλεί όσους αγωνίστηκαν ως «χρήσιμους ηλίθιους» του δικτάτορα Ιωαννίδη και το αντιδικτατορικό ρεύμα ως επιταχυντή της Διχοτόμησης και της Εισβολής στην Κύπρο από τους Τούρκους! Πιο πρόσφατη εμφάνιση μελών του αντιχουντικού αγώνα ήταν για το βιβλίο της Βαλαβάνη στο Τριανόν. Οι μνήμες από το σκοτάδι της Επταετίας δεν κυριαρχούν σε αυτά τα ιδιότυπα reunions. Ούτε σε αυτό έγινε. Περισσότερο, απασχολεί το σήμερα, η νέα γενιά που συνθλίβεται σε μια νέα ψυχολογική περιχαράκωση και σε έναν κατακερματισμό της ζωής. Περισσότερο οι σημερινοί 70άρηδες (και κάτι) μιλούν και ρωτούν για το αύριο μιας χώρας που δεν αναζητεί απλώς μια νέα Μεταπολίτευση αλλά κάτι προωθητικό για τις πιο υγιείς κοινωνικές δυνάμεις του τόπου.
Διαβάστε το άρθρο εδώ
Δ. Μανιάτης, Τα Νέα (12/12/2025)
Συνέντευξη στον Νίκο Γιαννόπουλο για το news.247 Ν. ΒΑΛΑΒΑΝΗ: Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΩΜΗ, ΦΥΣΙΚΗ ΒΙΑ ΕΧΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΜΕ ΑΠΛΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ
Η Νάντια Βαλαβάνη εξηγεί γιατί κατέθεσε το απόσταγμα της νεανικής, αγωνιστικής ψυχής της σ’ ένα βιβλίο για ένα άγνωστο κεφάλαιο του αντιδικτατορικού αγώνα.
Το σαρωτικό χτύπημα που κατόρθωσε η χούντα του Ιωαννίδη στον παράνομο, αντιστασιακό μηχανισμό του ΚΚΕ τον Φεβρουάριο του 1974 δεν έχει λάβει τη θέση που του αρμόζει στην ιστορία των γεγονότων που αφορούν την επταετή δικτατορία. Ισως γιατί δεν εμπεριέχει “δόξα”, ίσως εκλήφθηκε ως ήττα. Πάντως, εκτός από τους μυημένους και τους πρωταγωνιστές, οι υπόλοιποι δεν γνωρίζουμε όσα πρέπει.
Η Νάντια Βαλαβάνη, με το προσωπικό αποτύπωμα που άφησε στα εν λόγω γεγονότα αλλά και με τη δεδομένη αγάπη της στη συγγραφή (πραγματικά ακάματη γραφιάς) ανέλαβε να καλύψει αυτό το κενό. Εχεις μόλις κυκλοφορήσει (από τις εκδόσεις “Τόπος”) ο πρώτος τόμος του πονήματός της “Ένα χρονικό για τα “παιδιά του Φλεβάρη” μισόν αιώνα αργότερα”, έργο το οποίο αναπόφευκτα έχει τη σφραγίδα της. Γράφτηκε όχι μόνο με τα χέρια αλλά και με την καρδιά, τρόπο τινά. Και φυσικά τη μνήμη.
Διαβάστε τη συνέντευξη εδώ
www.news247.gr, Νίκος Γιαννόπουλος (13/12/25)
Παρουσίαση από την Αριάδνη-Παναγιώτα Φατσή για το off-line post
(...) Η Βαλαβάνη καταφέρνει να παρουσιάσει στον αναγνώστη το βίωμά της μέσα από τα μάτια μίας νέας γυναίκας 19,5 ετών, όσο ήταν η ίδια τότε, η οποία εμπλέκεται σε μία κατάσταση που κάποτε γνώριζε μόνο από τα έργα της λογοτεχνίας. Ο αναγνώστης, παράλληλα με το ιστορικό γεγονός, παρακολουθεί τη βιωμένη εμπειρία ενός νέου ανθρώπου που τραγουδούσε όσα τραγούδια γνώριζε στην απομόνωση, και εξακολουθεί να έχει το ψυχικό σθένος να αποδώσει ακόμη και χιούμορ στην αφήγηση αυτή.
Πυρήνα του συγκεκριμένου πονήματος αποτελεί μία συνέντευξη, την οποία είχε δώσει η συγγραφέας του βιβλίου στην ιατρό Αγγελική Σωτήρη, είκοσι χρόνια νωρίτερα. Πρόκειται για μία συνέντευξη που φέρει έντονο το βιωματικό ύφος και πλέον έχει συμπληρωθεί στο πλαίσιο του βιβλίου μέσα από έρευνα σε διάφορες ιστορικές πηγές. Μία αξιοσημείωτη πηγή από αυτές είναι ο ίδιος ο «φάκελος» της Νάντιας Βαλαβάνη από τη Γενική Ασφάλεια, ο οποίος ήταν ένας από τους λίγους που δεν καταστράφηκαν το 1989, χρονιά κατά την οποία 17 εκατομμύρια φάκελοι καταστράφηκαν στη Χαλυβουργική, σε μία συμβολική πολιτική κίνηση. Παράλληλα, αξιοποιήθηκαν αρχεία από τη δικογραφία του Έκτακτου Στρατοδικείου Αθηνών εναντίον των «παιδιών του Φλεβάρη», έγγραφα του Foreign Office και της Βρετανικής Πρεσβείας στην Αθήνα, αλλά και οι μαρτυρίες ανθρώπων που βίωσαν τα γεγονότα.
Ο τίτλος του βιβλίου «Θ.Ν.» αντιστοιχεί στη φράση «θα νικήσουμε». Τα δύο γράμματα Θ και Ν αποτελούσαν κάθε φορά το τέλος της συνθηματικής επικοινωνίας των κρατουμένων νέων ατόμων που βρέθηκαν στα κρατητήρια εκείνο τον Φεβρουάριο και υπέστησαν μήνες ανακρίσεων και βασανισμών. Μέσα από την ποιητική αυτή εικόνα, της υπόσχεσης για μια νίκη τόσο στον προσωπικό αγώνα των «παιδιών του Φλεβάρη» όσο και εν γένει του οράματος για έναν καλύτερο κόσμο, η συγγραφέας μέσα από το προσωπικό της βίωμα αποπνέει μία συνεχή διάθεση αντίστασης στην αναθεώρηση των ιστορικών γεγονότων, αλλά και μία ενθάρρυνση για τους νέους ανθρώπους, ώστε να παλέψουν για τα ιδανικά τους και για τον κόσμο που ονειρεύονται.
Το έργο αυτό εντάσσεται μεν στην προφορική ιστορία, λόγω του βιωματικού στοιχείου που εμπεριέχει, αλλά παράλληλα έχει και στοιχεία μίας ιστορικής έρευνας, διότι ο βιωματικός πυρήνας της συνέντευξης στην Α. Σωτήρη έχει εμπλουτιστεί με σημαντικά δεδομένα και αρχειακές πηγές, που ενισχύουν την κατανόηση του αναγνώστη για την εποχή και δίνουν σημαντικές προεκτάσεις στην αφήγηση του βιώματος. Όσοι αγαπούν την Ιστορία σίγουρα θα βρουν μια θέση στη βιβλιοθήκη, αλλά και την καρδιά τους για αυτό το έργο – οι υπόλοιποι, ίσως να την αγαπήσουν λίγο περισσότερο.
Διαβάστε την παρουσίαση εδώ
Αριάδνη-Παναγιώτα Φατσή, offlinepost.gr (13/12/2025)
Συνέντευξη στην Λίλιαν Δαφερμάκη για την εφημερίδα Πατρίς της Κρήτης
Η Νάντια Βαλαβάνη θυμάται «τα παιδιά του Φλεβάρη» και ξεφυλλίζει τον βαρύ φάκελό της,
που γλίτωσε από την πυρά
Ανάχωμα στην ιστορική λήθη και τον αναθεωρητισμό, που τόσο μεθοδευμένα επιχειρείται για να σκεπάσει τις μνήμες της κοινωνίας για την αντιδικτατορική αντίσταση, είναι «τα παιδιά του Φλεβάρη». Έρχονται ακριβώς 50 χρόνια, μετά το μεγάλο χτύπημα της Ασφάλειας το Φεβρουάριο του 1974, όπου έγιναν εκατοντάδες συλλήψεις, με αποτέλεσμα δεκάδες αγωνιστές να ζήσουν εφιαλτικά την κόλαση των βασανιστηρίων στο κτήριο της Γενικής Ασφάλειας στην οδό Μεσογείων.
Στο νέο βιβλίο της Νάντιας Βαλαβάνη «Θ. Ν. (Θα Νικήσουμε) Ένα χρονικό για τα παιδιά του Φλεβάρη μισό αιώνα αργότερα», υπάρχουν μοναδικά ιστορικά ντοκουμέντα, τα οποία ανασύρονται -μεταξύ άλλων- από τον φάκελό της στην Ασφάλεια, που ήταν ένας από αυτούς που δεν κατέληξαν στην πυρά το 1989.
Ακόμα, περιλαμβάνεται το κείμενο της συνέντευξης που είχε δώσει το 2003 η Ν. Βαλαβάνη στην Αγγελική Σωτήρη, επίσης εμβληματική προσωπικότητα του αντιδικτατορικού αγώνα. (...)
Διαβάστε τη συνέντευξη εδώ
Λ. Δαφερμάκη, Πατρίς της Κρήτης (17/12/2025)
Παρουσίαση του βιβλίου της Νάντιας Βαλαβάνη ''Θ.N.: Ένα χρονικό για «τα παιδιά του Φλεβάρη» μισόν αιώνα αργότερα'', εκδ. Τόπος. Για το βιβλίο μίλησαν: Ιωάννα Μακρή (μαθηματικός, συνταξιούχος καθηγήτρια Μ.Ε.), Γιώργος Μαργαρίτης (καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας ΑΠΘ), Μπάμπης Νίκας (απόστρατος αξιωματικός ΕΛΑΣ, Αστυνόμος Β΄, πρ. συνδικαλιστής), Θανάσης Σκαμνάκης (δημοσιογράφος).
Αποσπάσματα του βιβλίου διαβάζει η ηθοποιός & σκηνοθέτρια Μάνια Παπαδημητρίου. Συντονίζει ο δημοσιογράφος Πέτρος Παπακωνσταντίνου. Ακολουθεί συζήτηση με συμμετοχή και της συγγραφέως του βιβλίου. Η εκδήλωση έγινε τη Δευτέρα 8 Δεκεμβρίου 2025, στον κινηματογράφο ΤΡΙΑΝΟΝ.
Προσθήκη στο καλάθι
